Giáo án Mĩ thuật 8 (Kết nối tri thức) - Tiết 3+4, Bài 2: Một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt - Năm học 2023-2024

 TUẦN 3,4 
Ngày soạn:15/9/2023 
 TIẾT 3,4 - BÀI 2: MỘT SỐ DẠNG BỐ CỤC TRONG TRANH SINH HOẠT 
 (2 tiết) 
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 
1. Kiến thức 
Sau bài học này, HS sẽ: 
 - Biết cách khai thác đề tài và xây dựng bố cục tranh có nhân vật làm trọng tâm. 
 - Thể hiện được hình tượng con người trong tranh sinh hoạt có mảng chính, mảng 
 phụ. 
 - Vẽ được tranh sinh hoạt theo một số dạng bố cục thường gặp. 
 - Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con người trong tác phẩm mĩ thuật. 
2. Năng lực 
Năng lực chung: 
 - Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập 
 hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp. 
 - Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm 
 và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp. 
 - Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư 
 duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề. 
Năng lực riêng: 
 - Thể hiện được hình tượng con người trong tranh sinh hoạt, có mảng chính, mảng 
 phụ. 
 - Vẽ được tranh sinh hoạt theo một số dạng bố cục thường gặp. 
3. Phẩm chất 
 - Biết được vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong một số tác phẩm mĩ thuật. 
 - Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con người trong TPMT. 
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC 1. Đối với giáo viên 
 - Giáo án, SHS, SGV Mĩ thuật 8. 
 - Một số hình ảnh, video clip giới thiệu TPMT thể hiện hình tượng con người của 
 hoạ sĩ. 
 - Hinh ảnh TPMT của một số hoạ sĩ để minh hoa, phân tích một số dạng bố cục 
 thường gặp. 
 - Một số video clip giới thiệu các bước thực hiện SPMT 2D theo các hình thức 
 khác nhau như: in, vẽ,..... 
 - Máy tính, máy chiếu (nếu có). 
2. Đối với học sinh 
 - SHS Mĩ thuật 8. 
 - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm có liên quan đến nội dung bài học và dụng cụ học tập 
 theo yêu cầu của GV. 
III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 
a. Mục tiêu: Gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú 
của bài học. 
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin và trả lời câu hỏi. 
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS. 
d. Tổ chức thực hiện: 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- GV yêu cầu HS quan sát bức tranh dưới đây và trả lời câu hỏi: 
Em hãy quan sát hình ảnh dưới đây và trả lời câu hỏi: 
 Bữa cơm ngày mùa (Nguyễn Phan Chánh) 
+ Các nhân vật trong bức tranh trên đang làm gì? 
+ Em hãy nêu cảm nhận về cách sắp xếp bố cục trong bức tranh trên. 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi. 
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 
- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi: 
+ Các nhân vật trong bức tranh đang quây quần bên nhau ăn cơm. Đây là bữa cơm vào 
ngày mùa bận rộn. 
+ Bức tranh khắc họa con người theo bố cục hình tròn, tạo nên bữa cơm đông vui, đầm 
ấm bên mâm cơm. 
- GV mời HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung. 
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. 
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Trong sinh hoạt hằng ngày, con người có rất nhiều hoạt 
động diễn ra. Để thể hiện sự phong phú, chân thực và sinh động của đời sống con người, 
các nghệ sĩ đã khắc họa trong những tác phẩm cụ thể. Để tìm hiểu rõ hơn, chúng ta 
cùng đến với bài hôm nay – Bài 2: Một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt. 
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động 1: Quan sát 
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS: 
- Biết đến một số TPMT của họa sĩ trong nước thời kì hiện đại thể loại tranh sinh hoạt. 
- Thông qua phân tích một số TPMT, HS biết được vẻ đẹp của tạo hình nhân vật. 
b. Nội dung: 
- HS tìm hiểu về hình tượng con người qua một số TPMT. 
- HS biết được tạo hình nhân vật ở dáng tĩnh (ngồi) hay động (đi). 
c. Sản phẩm: Có kiến thức cơ bản, đơn giản về hình tượng con người được thể hiện 
trong tác phẩm mĩ thuật. 
d.Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM 
 Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 1. Quan sát 
 - GV chia HS cả lớp thành 3 nhóm. - Hình tượng con người trong mỗi 
 - GV yêu cầu các nhóm quan sát hình 1, 2 SHS TPMT có thể được thể hiện thông 
 tr.9, thảo luận và thực hiện nhiệm vụ: qua nhiều yếu tố khác nhau: bố 
 + Nhóm 1 : Hình tượng con người trong các cục, đường nét, màu sắc, hình khối. 
 tranh dưới đây được thể hiện như thế nào? - Mỗi cách tạo hình nhân vật có đặc 
 + Nhóm 2 : Mô tả đặc điểm dáng người trong điểm và thể hiện phong cách sáng 
 mỗi tranh phía dưới. tạo riêng, độc đáo của mỗi nghệ sĩ. 
 + Nhóm 3 : Em sẽ khai thác hình tượng con 
 người để vẽ tranh sinh hoạt bằng hình thức nào? 
 (Ghi chép dáng, sưu tầm từ ảnh chụp, vẽ qua ghi 
 nhớ, liên tưởng....) 
- GV hướng dẫn HS rút ra kết luận về hình tượng 
con người trong tranh sinh hoạt. 
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học 
tập 
- HS các nhóm phân công nhiệm vụ cụ thể cho 
các thành viên. 
- GV quan sát việc tham gia hoạt động thảo luận 
của của các nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần 
thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận 
- GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả 
thảo luận. 
Hình tượng con người trong các tác phẩm: 
+ Giữ vị trí trung tâm. 
+ Là tâm điểm của bức tranh, bối cảnh xung 
quanh chỉ là yếu tố phụ. 
 Đặc điểm dáng người trong mỗi tranh: 
+ Tác phẩm Đi chợ Tết (Nguyễn Tiến Chung): 
 ● Có tạo hình toàn thân. ● Hai cô gái dáng người thanh mảnh, thướt 
 tha, đầy sức sống trong trang phục áo dài 
 duyên dáng đi chợ hoa xuân, như thể 
 chính các cô là những người mang lại 
 mùa xuân cho phiên chợ. 
+ Tác phẩm Thôn nữ Bắc Kỳ (Nam Sơn): 
 ● Có tạo hình quá bán thân. 
 ● Hình tượng người con gái mang nét đẹp 
 mạnh mẽ, kiên cường nhưng cũng rất mộc 
 mạc, dân dã của người nông dân miền 
 Bắc việt Nam. 
- GV mời HS nêu hình tượng con người trong 
tranh sinh hoạt. 
- GV yêu cầu các nhóm khác lắng nghe, nhận 
xét, nêu ý kiến hoặc đặt câu hỏi cho nhóm bạn 
(nếu có). 
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ 
học tập 
- GV nhận xét, đánh giá và hoàn chỉnh câu trả 
lời của các nhóm. 
- GV mở rộng kiến thức liên quan đến hình 
tượng con người trong TPMT minh hoạ trong 
sách: 
Tác phẩm Đi chợ Tết: 
+ Tác giả: Nguyễn Tiến Chung (1914 – 1976) 
 ● Sinh ra tại Hà Nội, tốt nghiệp trường Mỹ 
 thuật Đông Dương khóa XI (1936-1941). ● Những sáng tác của ông xoay quanh các 
 chủ đề về người nông dân, nông thôn, bộ 
 đội, công nhân Việt Nam và đặc biệt là đề 
 tài tranh thiếu nữ. 
+ “Đi chợ Tết” được họa sĩ Nguyễn Tiến Chung 
vẽ năm 1940 bằng góc nhìn hoài cổ. 
 ● Có bố cục và cách phối cảnh xa gần, có 
 cảnh chính cảnh phụ và sự hòa quyện 
 giữa vẻ đẹp của thiên nhiên – con người. 
 ● Phong cách vẽ đơn giản nhưng sống 
 động, uyển chuyển và mềm mại, như thể 
 có tính nhạc với các tiết tấu nhịp nhàng. 
Tác phẩm “Thôn nữ Bắc Kỳ”: 
+ Tác giả: Nguyễn Nam Sơn (1890 – 1973) 
 ● Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, là một trong 
 những họa sĩ Việt Nam đầu tiên của nền 
 hội họa đương đại. 
 ● Các tác phẩm của ông phần lớn theo 
 khuynh hướng cổ điển châu Âu nhưng 
 ảnh hưởng nhiều bởi hội họa Trung 
 Quốc, Nhật Bản. 
+ Toàn thể bức tranh “Thôn nữ Bắc Kỳ” chủ 
yếu là sắc xanh lá cây chuyển sang lam ngọc, 
mềm mại, đa dạng và trong trẻo. 
 ● Người đứng trước là nhân vật chính với 
 gương mặt xinh xắn, vấn tóc, mặc chiếc 
 áo cộc trắng để lộ ra mảnh yếm đào. ● Đằng sau là hai phụ nữ lớn tuổi hơn, mặc 
 áo tơi, buộc khăn mỏ quạ làm nhấn mạnh 
 thêm vẻ lạnh giá của không gian. 
 - GV chuyển sang nội dung mới. 
C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 
Hoạt động 2: Thể hiện 
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS: 
- Biết về một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt. 
- Thực hiện được một bức tranh sinh hoạt thể hiện hình tượng con người theo cách yêu 
thích. 
b. Nội dung: 
- HS tham khảo một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt. 
- tham khảo các bước thực hiện SPMT về thể loại tranh sinh hoạt. 
c. Sản phẩm: Sản phẩm mĩ thuật về thể loại tranh sinh hoạt. 
d. Tổ chức thực hiện: 
Nhiệm vụ 1: Gợi ý một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- GV trình chiếu, hướng dẫn HS quan sát một số TPMT SHS tr.10, 11 và trả lời câu hỏi: 
Trình bày một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt? 
 Nghỉ chân bên đồi (Tô Ngọc Vân, 1953, tranh sơn mài) 
Lò nồi thủ công (Kim Đồng, 1958, tranh sơn mài) 
 Hội mùa xuân (Chu Thị Thánh, 1979, tranh lụa) 
 Khi nào em sẽ kết hôn (Pôn Gô-ganh, 1892, 
 tranh sơn dầu 
 Ba nhạc công (Páp-lô Pi-cát-xô, 1921, tranh sơn dầu) 
- GV nêu yêu cầu: 
+ Trong những cách tạo hình tranh sinh hoạt, em thích các dạng bố cục nào? 
+ Em sẽ sử dụng bố cục nào trong thực hành, sáng tạo về tranh sinh hoạt của mình? 
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS quan sát cách kí họa bằng chất liệu chì, màu nước. 
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận. 
- GV mời đại diện HS trình bày, nhận xét về một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt 
đã quan sát. 
Gợi ý một số dạng bố cục trong tranh sinh hoạt: 
- Bố cục theo nguyên lí cân bằng: được thể hiện quan màu sắc, đậm nhạt, đường nét 
mang lại sự hợp lí, hài hoà. 
- Bố cục theo nguyên lí tạo hình nhịp điệu: giúp các hình thể trong tranh gắn kết chặt 
chẽ, hài hòa thông qua các yếu tố như đường nằm ngang, đường cong, vị trí nhân vật, 
độ sáng/tối,... 
- Bố cục theo một số dạng hình học (hình tròn, tam giác, chữ nhật, ê-líp): được xây 
dựng theo ý đồ của hoạ sĩ với sự sắp xếp vị trí và các mối tương quan giữa nhân vật và 
bối cảnh,... 
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có). 
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, đánh giá và kết luận. 
- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 
Nhiệm vụ 2: Gợi ý các bước thể hiện một sản phẩm mĩ thuật từ màu bột về thể loại 
tranh sinh hoạt 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu các bước thể hiện một SPMT từ màu bột về thể loại tranh 
sinh hoạt SHS tr.11. 
- GV đặt câu hỏi: 
+ Theo em, trong các bước vẽ tranh sinh hoạt, bước nào quan trọng nhất? Vì sao? 
+ Tạo hình nhân vật đóng vai trò như thế nào trong tranh sinh hoạt? 
- GV lưu ý: 
+ Xây dựng hình tượng con người: Khai thác tự liệu từ tranh, ảnh trên báo. internet, kí 
hoạ,... và thể hiện theo cách tạo hình yêu thích. 
+ Sắp xếp bố cục: Lựa chọn một dạng bố cục mình yêu thích, trong đó thể hiện được 
hình tượng con người làm trọng tâm (có trong SGK hoặc theo một dạng bố cục nào 
khác). 
+ Màu sắc: Xác định mảng chính/ phụ, đậm/ nhạt và sự sắp xếp tạo hài hoà. 
- GV yêu cầu HS thực hành: Vẽ một bức tranh về cuộc sống sinh hoạt quanh em bằng 
màu bột. Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS quan sát hình ảnh và các bước thể hiện một SPMT từ màu bột về thể loại tranh 
sinh hoạt. 
- HS thực hành vẽ tranh theo sự hướng dẫn của GV. 
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS thực hiện (nếu cần thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động thảo luận 
- GV mời đại diện HS trả lời, các HS khác lắng nghe, nhận xét. 
Các bước thể hiện một SPMT từ màu bột về thể loại tranh sinh hoạt: 
+ Bước 1: Xây dựng bố cục khái quát. Dùng các hình khối để phân chia mảng chính/phụ, 
bố cục nhân vật và khung cảnh trong tranh. 
+ Bước 2: Vẽ nét thể hiện nhân vật. Từ bố cục khái quát, quan sát để thể hiện hình dáng 
của mẫu vẽ. Lưu ý đến tỉ lệ tương quan giữa người và cảnh. 
+ Bước 3: Vẽ màu thể hiện nhân vật. Lựa chọn và tô màu các đặc điểm riêng của mẫu 
vẽ. 
+ Bước 4: Vẽ chi tiết và hoàn thiện bức tranh. Thể hiện một số sắc độ đậm nhạt và hoàn 
thành mẫu vẽ. 
- GV hướng dẫn HS hoàn thành bài vẽ về thể loại tranh sinh hoạt. 
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. 
- GV mở rộng kiến thức: Hình tượng con người trong tranh sinh hoạt có những đặc 
điểm thường gặp như sau: 
+ Giữ vị trí trung tâm của tranh. 
+ Được sắp xếp theo mảng, nhóm chính và bối cảnh xung quanh là phụ giúp làm nổi 
bật, thể hiện rõ ý tưởng sáng tạo. 
+ Thể hiện những hoạt động trong cuộc sống hằng ngày. 
- GV chuyển sang nội dung mới. 
Hoạt động 3: Thảo luận 
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS: - Biết cách nhận xét, đánh giá SPMT của bạn, nhóm. 
- Trình bày những cảm nhận trước nhóm, lớp. 
b. Nội dung: 
- GV hướng dẫn HS quan sát SPMT của bạn, nhóm đã thực hiện. 
- HS thảo luận theo các câu hỏi gợi ý trong SHS tr.12. 
c. Sản phẩm: Cảm nhận của bản thân và phân tích được giá trị thẩm mĩ trên SPMT đã 
thực hiện của bạn, nhóm. 
d. Tổ chức thực hiện: 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- GV hướng dẫn HS trưng bày SPMT. 
- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm (3 – 4 HS), thực hiện nhiệm vụ: 
+ Hình tượng con người trong tranh của bạn được xây dựng có những đặc điểm gì? 
+ Các hoạt động của nhân vật có phù hợp với bối cảnh trong tranh không? Vì sao? 
- GV mở rộng thêm một số câu hỏi liên quan : 
+ Giá trị thẩm mĩ của SPMT được thể hiện ở những yếu tố tạo hình nào? 
+ Em đặt tên cho SPMT của bạn, nhóm là gì? 
+ Em dự định treo/đặt SPMT ở đâu trong nhà? 
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS thảo luận nhóm theo hướng dẫn của GV. 
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 
Bước 3: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV mời đại diện HS trình bày kết quả thảo luận. 
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có). 
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. 
- GV chuyển sang nội dung mới. 
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG 
a. Mục tiêu: - Giúp HS củng cố, gắn kết kiến thức, kĩ năng đã học với các hoạt động thưởng thức mĩ 
thuật. 
- Hình thành khả năng tự học liên quan đến môn học. 
b. Nội dung: Sưu tầm tư liệu và viết đoạn văn giới thiệu về vẻ đẹp TPMT thể loại tranh 
sinh hoạt. 
c. Sản phẩm: Tư liệu được sưu tầm và đoạn văn giới thiệu về vẻ đẹp TPMT thể loại 
tranh sinh hoạt. 
d. Tổ chức thực hiện: 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- GV nêu yêu cầu: Hãy sưu tầm tư liệu về thể loại tranh sinh hoạt, lựa chọn một tác 
phẩm mình yêu thích và viết một đoạn văn giới thiệu về vẻ đẹp của tác phẩm đó. 
- GV lưu ý HS khi sưu tầm tư liệu về thể loại tranh sinh hoạt: 
+ Xác định từ khóa “tranh sinh hoạt”, tìm trên các công cụ tìm kiếm trên internet hoặc 
cũng có thể tìm trên sách, báo, tạp chí,... hoặc hiện vật trong Bảo tàng Mĩ thuật Việt 
Nam, phòng tranh,... 
+ Khi tìm hiểu về tác phẩm cần tìm hiểu các thông tin liên quan như tác giả, chất liệu 
tạo hình, năm sáng tác,... 
- Phần viết đoạn văn giới thiệu vẻ đẹp của TPMT thể loại tranh sinh hoạt, GV gợi ý: 
+ Nhân vật trong tranh được thể hiện như thế nào? 
+ Mảng chính, mảng phụ, hoà sắc trong tranh được sắp xếp như thế nào? 
+ Cảm nhận của em về bức tranh như thế nào? 
+ Em thích điều gì được thể hiện trong bức tranh nhất? Vì sao? 
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS sưu tầm tư liệu và viết đoạn văn theo yêu cầu. 
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận 
- GV mời đại diện một số HS trình bày những tư liệu đã sưu tầm được trước lớp. 
- GV yêu cầu các HS khác quan sát, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có). Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV nhận xét, đánh giá và tuyên dương TPMT thế hiện tốt. 
- GV kết thúc bài học. 
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ 
- Ôn lại kiến thức đã học: 
+ Các bước thể hiện một SPMT từ màu bột về thể loại tranh sinh hoạt. 
+ Hoàn thành bài vẽ về thể loại tranh sinh hoạt. 
- Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 3. Nghệ thuật truyền thống.