Giáo án Lịch sử 8 (Kết nối tri thức) - Bài 18: Phong trào chống Pháp những năm 1885-1896 (Tiết 2) - Năm học 2023-2024

 Ngày 5/4/2024 
Ngày dạy: 
 BÀI 18: PHONG TRÀO CHỐNG PHÁP TRONG NHỮNG NĂM 1885 -1896 
Tiết 2( PPCT: 41) 
I. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU 
 Sau bài học này, giúp HS: 
1. Về kiến thức 
- Trình bày được những nét cơ bản của cuộc khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913). 
2. Về năng lực 
* Năng lực chung: 
- Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự 
sáng tạo. 
- Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động nhóm và trao đổi 
công việc với giáo viên. 
*Năng lực riêng: 
- Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử dưới sự hướng dẫn của 
GV đã tìm hiểu và nhưng cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong trào chống Pháp của 
nhân dân Việt Nam cuối tháng XIX 
3. Về phẩm chất 
Yêu nước: Thể hiện lòng tự hào trận trong trước sự của tranh và hi sinh anh dũng của 
các lãnh tụ và nghĩa quân yêu nước trong phong trào chống Pháp của nhân dân Việt 
Nam vào thế kỉ XIX. 
 II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
1. Giáo viên. 
- Giáo án soạn theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập dành cho HS. 
- Các kênh hình (phóng to). 
- Máy tính, máy chiếu (nếu có). 
2. Học sinh 
- SGK 
- Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu 
cầu của GV. 
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 
HOẠT ĐỘNG 1. KHỞI ĐỘNG 
 a) Mục tiêu: Giúp HS - Kết nối kiến thức từ cuộc sống vào nội dung bài học. Giúp khơi gợi tính tò mò của HS, 
tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. 
b) Nội dung: 
GV: Giao nhiệm vụ cho HS 
HS quan sát nghe bài hát, hoạt động cá nhân để trả lời câu hỏi của GV 
c) Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức 
d) Tổ chức thực hiện: 
B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) 
 GV tổ chức trò chơi “ Trạm xe bus”. GV đưa ra các câu hỏi để HS trả lời nhanh và ghi điểm 
 cộng. 
 ? Khởi nghĩa Bãi Sậy do ai lãnh đạo? 
 ? Khởi nghĩa Hương Khê do ai lãnh đạo? 
 ? Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần vương là cuộc khởi nghĩa nào? 
 ? Sự kiện nào đánh dấu sự chấm dứt của phong trào Cần Vương ở Việt Nam vào cuối thế 
 kỉ XIX? 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- HS trả lời câu hỏi. 
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động 
- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi. 
- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 
Dự kiến sản phẩm 
 Câu 1: Nguyễn Thiện Thuật 
 Câu 2: Phan Đình Phùng 
 Câu 3: Khởi nghĩa Hương Khê 
 Câu 4: Khởi nghĩa Hương Khê thất bại. 
B4: Kết luận, nhận định (GV) 
- Nhận xét câu trả lời của HS, chốt kiến thức, chuyển dẫn vào hoạt động hình thành kiến 
thức mới. - Viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo. 
 Cùng với phong trào Cần Vương cuối thế kỉ XIX, phong trào tự vệ vũ trang kháng Pháp 
 của nhân dân ta cuối thế kỉ XIX đã gây cho thực dân Pháp không ít khó khăn, điển hình 
 nhất là cuộc khởi nghĩa Yên Thế (tồn tại gần 30 năm). Hôm nay, chúng ta tìm hiểu về 
 khởi nghĩa Yên Thế. 
HOẠT ĐỘNG 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI 
2. Khởi nghĩa nông dân Yên Thế (1884 -1913) 
 a. Mục tiêu: 
- Trình bày được những nét cơ bản của cuộc khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913) 
b. Nội dung: HS quan sát máy chiếu, sử dụng SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo 
yêu cầu của GV. 
c. Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức 
d. Tổ chức thực hiện 
 Hoạt động dạy – học Sản phẩm dự kiến 
 B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) 2. Khởi nghĩa nông dân 
 GV hướng dẫn HS tìm hiểu kiến thức theo công thức Yên Thế (1884 - 1913). 
 5W+1H a. Nguyên nhân 
 ? Who: Ai là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Yên Thế? - Yên thế trở thành mục 
 ? When: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra khi nào? tiêu bình định của thực 
 ? Where: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra ở đâu? dân Pháp 
 ? What: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế có kết quả gì? - Để bảo vệ cuộc sống, 
 ? Why: Vì sao cuộc khởi nghĩa Yên Thế bùng nổ ? nhân dân Yên Thế đứng 
 ? How: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra như thế nào? lên đấu tranh. 
 ? Vì sao khởi nghĩa Yên Thế thất bại và ý nghĩa lịch sử? b. Diễn biến 
 ? (HS K-G) So sánh KN Yên Thế với các cuộc KN cùng - Cuộc khởi nghĩa kéo 
 thời( Mục tiêu, lãnh đạo, thời gian, lực lượng tham gia, dài từ năm 1884 đến 
 địa bàn hoạt động, ) 1913 
 B2: Thực hiện nhiệm vụ c. Kết quả 
 GV hướng dẫn HS trả lời - Bị thực dân Pháp đàn 
 HS: Quan sát ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi. áp 
 GV cung cấp tư liệu - Hoàng Hoa Thám sinh năm 1858 tên thật là Trương Văn 
Thám, thời trẻ có tên Trương Văn Nghĩa, quê ở làng Dị 
Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, sau lên ở làng Ngọc 
Cục, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. 
- Hình 18.7, Hoàng Hoa Thám (1858 - 1913) Ông tên thật 
là Trương Văn Nghĩa, quê ở làng Dị Chế (xã Dị Chế, 
huyện Tiên Lữ, tỉnh Hung Yên), sau đó di cư lên Sơn Tây 
(Hà Nội) rồi đến Yên Thế (Bắc Giang). Khi cuộc khởi 
nghĩa chống Pháp của nhân dân Yên Thế nổ ra, ông tham 
gia nghĩa quân của Lương Văn Nắm (Đề Nắm), Khi Đề 
Nắm chết, ông đứng ra lãnh đạo phong trào. 
Hoàng Hoa Thám có vóc người vạm vỡ, tóc thường cắt 
ngắn, nói năng nhỏ nhẹ, sống kín đáo, giản dị, nhưng sự 
can đảm lòng kiên trì và tài năng chiến trận của ông đã 
khiến cho kẻ thù nhiều phen khiếp đảm. Chúng đã phải 
thừa nhận rằng "Để Thám rất can đảm, ưa hành động, bản 
năng chiến trận của ông thật là kì diệu... Ông ta có những 
tài năng lớn của một chiến binh. Sẽ là hèn hạ nếu không 
công nhận điều đó. Dựa vào vùng rừng núi hiểm trở, vận 
dụng linh hoạt chiến thuật đánh du kích, Đề Thám đã lãnh 
đạo nghĩa quân chiến đấu chống thực dân Pháp trong suốt 
30 năm, gây cho chúng nhiều phen khốn đốn và tổn thất 
nặng nề. 
Hình 18.8. Đề thám và nghĩa quân Yên Thế. Bức ảnh này 
do viên Trung ủy Pháp là Rô-man Đi-pho-si (Romain 
Destesses) chụp người đồng hương của mình (người mặc 
do trắng đứng sau Đề Thám) với Đề Thám và các chiến 
hữu của ông. Thông qua bức ảnh cho thấy nó được chụp 
trong giai đoạn nghĩa quân giảng hòa với quân Pháp, mối 
quan hệ giữa Đề Thám và người Pháp lúc này có vẻ "hữu 
hảo”, Cậu bé trai, con Cả Huỳnh (đứng trước viên sĩ quan Pháp) còn được kê ghế dùng để không bị khuất giữa các 
của chú. Sau này, khi quan hệ trở thành thù địch, chân 
dung từng người trong ảnh được nghiên cứu ghi nhận kĩ 
lưỡng nhằm mục đích tiêu diệt (thể hiện qua việc viết tên 
trên áo của từng để dễ cho việc đối chiếu, tra xét). 
Năm 1892 Đề Nắm hy sinh ông trở thành lãnh tụ tối cao 
của phong trào Yên Thế. Đề Thám tiếp tục hoạt động lập 
căn cứ Yên Thế và trở thành thủ lĩnh danh tiếng nhất của 
phong trào nông dân chống Pháp với biệt danh “ Hùm 
xám Yên Thế”. 
Ngày 10 tháng 2 năm 1913, Hoàng Hoa Thám hy sinh tại 
khu vực Hố Nấy 
GV có thể đặt câu hỏi mở rộng: 
? Thành phần lãnh đạo của phong trào nông dân Yên Thế 
khác với các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần vương 
như thế nào? (phong trào chống Pháp ở Yên Thể không 
phải do một số người hoặc một cá nhân, văn thân, sĩ phu 
phát động, tập hợp mà là một loạt các cuộc khởi nghĩa 
nhỏ là do nhiều thủ lĩnh địa phương cầm đầu. Những 
người này đều xuất phát từ nông dân địa phương, ít chịu ảnh hưởng của tư tưởng phong kiến, không nhằm hưởng 
ứng khẩu hiệu Cần vương, mong muốn xây dựng một 
cuộc sống bình quân, bình đẳng (sơ khai) về kinh tế và xã 
hội - một biểu hiện của tính tự phát về mặt tư tưởng của 
nông dân; nhận xét về thời gian tồn tại của cuộc khởi 
nghĩa là cuộc khởi nghĩa diễn ra lâu nhất trong phong trào 
vũ trang chống Pháp cuối thế kỉ XIX, tính chất biểu biểu 
của cuộc khởi nghĩa là mang tính dân tộc yêu nước. 
B3: Báo cáo kết quả hoạt động. 
GV yêu cầu HS trả lời. 
HS trả lời câu hỏi của GV. 
Dự kiến sản phẩm 
? Who: Ai là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Yên Thế? 
Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) 
? When: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra khi nào? 
Khởi nghĩa Yên Thế bắt đầu từ năm 1884 
? Where: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra ở đâu? 
Căn cứ Yên Thế ở phía tây bắc tỉnh Bắc Giang, có diện 
tích khoảng 40-50km 2 gồm đất đồi là chủ yếu, có cây cối 
rậm rạp, gò bụi um tùm . 
Từ đây có thể đi thông sang Tam Đảo, Thái Nguyên, 
xuống Phúc Yên, Vĩnh Yên. Địa hình rất hiểm trở. 
? What: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế có kết quả gì? 
Thất bại 
? How: Cuộc khởi nghĩa Yên Thế diễn ra như thế nào? 
 STT Năm Nội dung 
 1 12/1890 Nghĩa quân đánh bại ba cuộc tấn 
 công của quân Pháp vào căn cứ Hồ 
 Chuối nhưng sau nhiều trận chiến, 
 họ phải rút lui khỏi căn cứ. 2 5/1894 Nghĩa quân phục kích cuộc tấn công 
 của quân Pháp lên Yên Thế buộc 
 quân Pháp phải hoà hoãn 
 3 1897 Tranh thủ thời gian hoà hoãn, nghĩa 
 quân củng cố và phát triển địa bàn 
 hoạt động. Đồn Phồn Xương (Bắc 
 Giang) từng là nơi gặp gỡ giữa Đề 
 Thám với Phan Bội Châu, Phan 
 Châu Trinh. 
 4 1908 Lấy cớ nghĩa quân tham gia vụ đầu 
 độc lính Pháp ở Hà Nội, thực dân 
 Pháp tập trung lực lượng tấn công 
 lên Yên Thế. Ngày 10 – 2 – 1913, 
 Hoàng Hoa Thảm bị sát hại, phong 
 trào tan rã. 
? Vì sao khởi nghĩa Yên Thế thất bại và ý nghĩa lịch sử? 
- Do Pháp lúc này còn mạnh, cấu kết với phong kiến đàn 
áp 
- Lực lượng nghĩa quân còn mỏng và yếu 
- Cách thức tổ chức và lãnh đạo còn nhiều hạn chế 
- Thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp của giai cấp 
nông dân 
Góp phần làm chậm quá trình bình định của Pháp. 
So sánh KN Yên Thế với các KN cùng thời 
Mục tiêu đấu tranh: không chịu sự chi phối của tư tưởng 
“Cần vương” như các cuộc khởi nghĩa cùng thời mà là 
phong trào đấu tranh tự phát của nông dân để bảo vệ mảnh 
đất Yên Thế, bảo vệ quyền lợi thiết thân, giữ đất giữ làng. 
 Thành phần lãnh đạo: không phải là các văn thân, 
sĩ phu như phong trào Cần vương, mà là những người 
nông dân, như Đề Nắm, Đề Thám (Hoàng Hoa Thám). Lực lượng tham gia: là những người nông dân. 
 Giai đoạn sau còn có sự liên lạc với các nghĩa sĩ yêu nước 
 theo xu hướng mới như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. 
 Về thời gian tồn tại: kéo dài gần 30 năm (1884 – 
 1913), lâu hơn bất cứ cuộc khởi nghĩa nào trong phong 
 trào Cần vương. 
 Mức độ đấu tranh: quyết liệt nhất và có ảnh 
 hưởng sâu rộng nhất từ khi thực dân Pháp xâm lược nước 
 ta đến những năm đầu thế kỉ XX. Có tác dụng làm chậm 
 quá trình xâm lược, bình định miền núi trung du phía Bắc 
 của nước ta. 
 B4: Kết luận, nhận định (GV) 
 GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả 
 thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa 
 các kiến thức đã hình thành cho học sinh. 
HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP 
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức của bài học vào việc làm bài tập cụ thể. 
b) Nội dung: HS suy nghĩ cá nhân trả lời câu hỏi của GV 
c) Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS 
d) Tổ chức thực hiện 
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: 
 GV dùng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan 
 Câu 1: Nông dân Yên Thế đứng lên nhằm mục đích gì? 
 A. Giúp vua cứu nước 
 B. Bảo vệ cuộc sống 
 C. Giành lại độc lập. 
 D. Cứu nước, cứu nhà. 
 Câu 2: Giai đoạn 1893 – 1908 là thời kì nghĩa quân Yên Thế làm gì? 
 A. Xây dựng phòng tuyến 
 B. Tìm cách giải hoàn với quân Pháp. 
 C. Vừa chiến đấu, vừa xây dựng cơ sở. 
 D. Tích lũy lương thực, xây dựng quân tinh nhuế. 
 Câu 3: Giai đoạn 1893 – 1908, khi nhận thấy tương quan lực lượng của ta và địch 
 quá chênh lệch, Đề Thám đã có một quyết định sáng suốt đó là gì? 
 A. Tìm cách giảng hòa với thực dân Pháp. 
 B. Lo tích lũy lương thực. 
 C. Xây dựng đội quân tinh nhuệ, sẵn sàng chiến đấu. D. Liên lạc với một số nhà yêu nước: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh 
 Câu 4: Vì sao cuộc khởi nghĩa Yên Thế được xem là cuộc khởi nghĩa nông dân? 
 A. Cuộc khởi nghĩa có nông dân tham gia dưới sự chỉ huy của văn thân sĩ phu. 
 B. Cuộc khởi nghĩa mà mục tiêu chủ yếu là đòi ruộng đất cho nông dân. 
 C. Cuộc khởi nghĩa mà lực lượng tham gia chủ yếu là nông dân. 
 D. Cuộc khởi nghĩa mà lãnh đạo và lực lượng tham gia khởi nghĩa đều là nông dân. 
 Câu 5: Đề Thám trở thành chỉ huy tối cao của phong trào nông dân Yên Thế từ 
 khi nào? 
 A. 1884 
 B. 4/1892 
 C. 1893 
 D. 1897 
B2: Thực hiện nhiệm vụ 
- HS xác định yêu cầu của GV 
- GV hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi 
B3: Báo cáo kết quả hoạt động 
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi. 
- HS trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần) 
Dự kiến sản phẩm 
 Câu hỏi 1 2 3 4 5 
 Đáp án B C A D B 
B4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét bài làm của HS. 
HOẠT ĐỘNG 4. VẬN DỤNG 
a) Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS 
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS thực hiện nhiệm vụ. 
c) Sản phẩm: Bài làm của HS. 
d) Tổ chức thực hiện 
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao bài tập) 
Bài tập: 
Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet, hãy làm 1 đoạn video ngắn về Hoàng Hoa 
Thám với nội dung sau: 
– Đóng góp/vai trò của nhân vật trong cuộc kháng chiến. 
– Địa danh, công trình hiện nay liên quan đến nhân vật mà em biết. 
– Bài học mà em học được từ nhân vật. 
B2: Thực hiện nhiệm vụ - GV hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề. 
- HS đọc và xác định yêu cầu của bài tập. 
B3: Báo cáo kết quả hoạt động 
- GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành. 
- HS làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV theo hướng dẫn. 
B4: Kết luận, nhận định (GV) 
- Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bài 
không đúng qui định (nếu có). 
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau.