Giáo án Giáo dục địa phương 7 - Tiết 9+10, Bài 8: Thơ Bắc Giang. Văn bản 2 Mảnh hồn làng - Năm học 2023-2024

 Ngày soạn: 29 /10 / 2023 
 CHỦ ĐỀ NGỮ VĂN BẮC GIANG 
 TIẾT 9 - 10 : BÀI 8 - THƠ BẮC GIANG 
 VĂN BẢN 2: MẢNH HỒN LÀNG 
 (Quách Đăng Khoa) 
I. MỤC TIÊU 
1. Năng lực: 
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết qua bài thơ Mảnh hồn làng. 
- Nhận biết và nhận xét được nét độc đáo của bài thơ Mảnh hồn làng thể hiện qua 
từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ... 
- Viết được bài văn biểu cảm về con người và mảnh đất Bắc Giang. 
2. Phẩm chất: 
- Yêu mến thể thơ của dân tộc. 
- Biết trân trọng, tự hào và có ý thức giữ gìn, phát huy những vẻ đẹp của mảnh đất 
và con người Bắc Giang. 
- Chăm chỉ, tự giác học tập. 
II. Thiết bị dạy học và học liệu 
1. Giáo viên: 
- Sưu tầm tài liệu, lập kế hoạch dạy học. 
- Thiết kế bài giảng. 
- Chuẩn bị phiếu học tập, video về làng quê. 
2. Học sinh: 
- Đọc bài thơ và chuẩn bị bài theo các câu hỏi trong SGK. 
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 
1. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU 
a) Mục tiêu: Huy động kiến thức nền, hiểu biết của HS về các câu thơ Bắc Giang 
để kết nối với bài học. 
- Tạo tâm thế hứng thú cho HS tìm hiểu bài. 
b) Nội dung: GV yêu cầu HS đọc 1 số câu thơ của nhà thơ Bắc Giang đã sưu tầm 
được 
- HS đọc thơ 
 Chuyển giao nhiệm vụ: 
- GV: đưa câu hỏi trên máy chiếu. 
- GV chốt đáp án trên máy chiếu. 
* Nội dung các câu hỏi: 
 Thơ Băc Giang : 
 Em có về Đông Lỗ với anh không? 
 Ruộng lúa, rau thơm cánh đồng thẳng cánh 
 Di tích quê anh đình Lỗ Hạnh 
 “Đệ nhất Kinh Kỳ” sánh năm châu. 
 Về Đông Lỗ mình sẽ được cùng nhau 
 Dưới rặng tre cùng nghe câu ai hát 
 Ca trù thôn Chằm một điệu nhạc 
 Xao xuyến lòng man mác hồn quê. 
 Đất Yên Ninh trải rộng triền đê 
 Từng đàn trâu đang no nê ăn cỏ 
 Bầu trời xanh diều vi vu no gió 
 Khẽ chao nghiêng soi bóng nước sông Cầu 
 - Nguyễn Sỹ Duy - 
 Theo em, các câu trên viết về địa danh nào ? ở đâu? Có phải thơ Bắc Giang không? 
Vì sao? 
*Tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: 
- Học sinh: trả lời 
- Dự kiến trả lời: Thơ Bắc Giang? Vì nó có những hình ảnh nói về quê hương Hiệp 
Hòa thuộc tỉnh Bắc Giang 
- GV nhận xét và kết nối vào bài 
2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI 
 TIẾT 9 
 Tìm hiểu khái niệm thơ 
a. Mục tiêu: Giúp học sinh nhớ lại khái niệm thơ và nội dung, chủ đề của thơ 
b. Nội dung: HS trả lời nhanh phiếu học tập. 
 Hoạt động của GV và HS Dự kiến sản phẩm 
 TIẾT 12: I. Tìm hiểu chung: 
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1. Khái niệm: 
 - Giáo viên yêu cầu: Đọc phần chú thích và trả - Thơ là một hình thức nghệ 
 lời các câu hỏi thuật dùng từ, dùng chữ trong 
 - Học sinh tiếp nhận: Lắng nghe rõ yêu cầu và ngôn ngữ làm chất liệu và sự 
 thực hiện lựa chọn từ cũng như tổ hợp 
 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ của chúng được sắp xếp dưới 
 - Học sinh: Đọc, suy nghĩ, trình bày một hình thức logic nhất định 
 - Giáo viên: Quan sát, động viên, lắng nghe học tạo nên hình ảnh hay gợi cảm 
 sinh trình bày âm thanh có tính thẩm mỹ cho 
 ? Thơ là gì? người đọc, người nghe. 
 ? Em đã được học những thể thơ nào? - Các thể thơ đã học: lục bát,4 
 chữ, 5 chữ, tự do 
 2. Tác giả-tác phẩm 
? Nêu những hiểu biết của em về nhà thơ Quách a. Tác giả: 
Đăng Khoa? - Quách Đăng Khoa sinh năm 
 1934, hiện tại sống tại thành 
 phố Bắc Giang 
 - Là hội viên Hội Văn học 
? Thể thơ ? Nghệ thuật Bắc Giang 
? Dấu hiệu nhận biết? - Từng đạt giải Ba – giải 
GV hướng dẫn HS đọc diễn cảm bài thơ thưởng Văn học Nghệ thuật 
GV đọc mẫu Sông Thương tỉnh Bắc Giang 
HS đọc lần I ( 1997- 2002). 
GV nhận xét, đánh giá b. Tác phẩm: 
? Theo dòng tâm sự ,mạch cảm xúc, bài thơ có - Bài thơ Mảnh hồn làng: 
thể chia làm mấy phần? Nội dung của từng + thể thơ 5 chữ 
phần? + Dấu hiệu nhận biết: mỗi câu 
? Bài thơ là lời tâm sự của ai? Về điều gì? 5 chữ, gieo vần, nhịp 
( Lời tâm sự của một người con của làng về hình - Phương thức biểu đạt: Biểu 
ảnh giếng làng) cảm 
? Ý nghĩa nhan đề “ Mảnh hồn làng” ? Đọc : 
Bước 3: Báo cáo, thảo luận Bố cục: 3 phần 
- Học sinh trình bày miệng ý kiến của mình + Phần 1: khổ 1 – khổ 4 -> 
- Học sinh khác bổ sung Hình ảnh giếng làng trong quá 
Bước 4: Nhận xét, đánh giá khứ 
- Học sinh nhận xét, đánh giá, bổ sung + Phần 2: khổ 5+ 6-> Hình ảnh 
- Giáo viên nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức giếng làng trong cuộc sống 
- GV bổ sung thêm. hiện tại 
 + Phần 3: Khổ cuối-> Tâm sự 
 và nỗi niềm của tác giả. 
 - Nhan đề bài thơ: “Mảnh hồn 
 làng”: Là hình ảnh trừu tượng, 
 vô hình, là nét riêng biệt, là 
 linh hồn của mỗi làng quê 
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ II. Đọc hiểu chi tiết văn bản 
GV Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản 1. Hình ảnh giếng làng trong 
 quá khứ: 
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ 
- Học sinh: Làm việc cá nhân thảo luận nhóm->thống nhất ý kiến - Hình ảnh giếng làng: 
-Giáo viên: Quan sát , hỗ trợ học sinh nếu cần + Dáng tròn vành vạnh 
 + Bốn mùa cỏ mát tươi 
Bước 3: Báo cáo, thảo luận + Như tấm gương soi 
- Giáo viên gọi đại diện 1-2 nhóm lên trình bày + Người đầu xóm, cuối thôn 
bằng phiếu học tập + Đông vui nườm nượp 
-Học sinh các nhóm khác bổ sung =>Bằng nghệ thuật miêu tả tài 
 tình, kết hợp các từ láy, hình 
Bước 4: Nhận xét, đánh giá ảnh so sánh, giếng làng xưa 
- Học sinh nhận xét, đánh giá hiện nên sinh động, gần gũi, 
- Giáo viên nhận xét đánh giá thân thuộc 
 Giáo viên chốt kiến thức ghi bảng. 
HS đọc 4 khổ thơ đầu - Giếng làng gắn bó với con 
? Hình ảnh giếng làng trong quá khứ được tác người : kỷ niệm chăn trâu trưa 
giả miêu tả qua những câu thơ nào? hè uống nước, cô gái soi 
? Xác định các từ láy?Hình ảnh so sánh trong gương, chuyện nhà ải nhà ai, 
các câu thơ? Tác dụng? đường thôn vui bằng tết 
? Giếng làng gắn bó như thế nào với dân làng? 
Giếng làng có ý nghĩa như thế nào đối với người -Ý nghĩa của giếng làng : Gắn 
dân làng trong quá khứ? bó mật thiết với đời sống con 
? Nhận xét về cách xung hô: “làng – mình”? người, là nơi chia sẻ niềm vui, 
( Gần gũi, thân mật) nỗi buồn, nơi gắn kết con 
GV: Chiếu hình ảnh giếng làng và bình luận về người trong làng với nhau 
hình ảnh giếng làng 
GV chuyển: Cuộc sống thay đổi ý nghĩa của 
giếng làng còn vẹn nguyên? -> Phần 2. 
 TIẾT 10 2. Hình ảnh giếng làng cuộc 
 sống hiện tại 
? Cuộc sống mới thay đổi được tác giả miêu tả - Hình ảnh cuộc sống hiện 
qua những chi tiết nào? tại: 
? Hình ảnh giếng làng được miêu tả ra sao? + Nhà ngói thay nhà gianh, 
? Nhận xét về việc dùng từ: “thưa dần, lạnh + Nhiều nhà xây bể, 
ngắt”? + Uống nước sạch luồn sâu 
( Sự lãng quên theo thời gian ) - Hình ảnh giếng làng: 
?Nhận xét về sự chuyển đổi cảm xúc trong hai + Đường ra giếng thưa dần, 
câu thơ: “ Kẻ quê người vẫn nhớ” + Đường giếng giờ vắng ngắt 
 “ Giếng làng thành kỷ niệm” -> Giếng làng từng là nơi vui 
GV dẫn: Vậy với tác giả, giếng làng đã để lại vẻ ,gắn bó nay đã trở thành quá 
những nỗi niềm gì? Nhận xét giọng điệu? khứ, bị mọi người lãng quên. 
( Giọng thơ từ vui tươi, tự hào (P1) -> Lưu luyến 3. Cảm xúc của tác giả 
vấn vương ( P2) -> Nhớ thương, buồn, xót xa( - Vui: cuộc sống hiện đại, đời 
P3) sống người dân khấm khá, 
? Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của tác - Buồn: Mọi người không còn 
giả? tụ họp bên giếng làng.Giếng 
 “ Thương thương mảnh hồn làng” làng thành chứng nhân lịch sử, 
? Qua đó ta thấy được những tình cảm gì của tác kỷ niệm. 
giả gửi gắm trong những câu thơ ấy? => Giếng làng thành“ Mảnh 
GV liên hệ : “ Ông đồ” của Vũ Đình Liên hồn làng”: Mang theo tâm hồn, 
HS: Rút ra bài học -> Biết giữ gìn bản sắc văn tình yêu, niềm vui, nỗi buồn 
hóa, truyền thống của quê hương, đất nước của lịch sử, của quá khứ. 
mình. 
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ III. Tổng kết 
GV Hướng dẫn HS xác định nội dung và nghệ 1. Nghệ thuật 
thuật của bài thơ - Thơ 5 chữ 
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - Giọng thơ nhẹ nhàng, ngôn 
- Học sinh: Làm việc cá nhân ngữ thơ mộc mạc, giản dị, tự 
 thảo luận nhóm ->thống nhất ý kiến nhiên 
- Giáo viên: Quan sát, hỗ trợ học sinh nếu cần - Sử dụng các từ láy, so sánh 
Bước 3: Báo cáo, thảo luận 2. Nội dung 
- Giáo viên gọi đại diện 1-2 nhóm lên trình bày - Tình yêu quê hương làng quê 
bằng phiếu học tập thể hiện qua chiếc giếng làng 
- HS các nhóm khác bổ sung thêm (nếu cần) quen thuộc trải dài từ quá khứ 
Bước 4: Nhận xét, đánh giá đến hiện tại - HS nhận xét, đánh giá. Giáo viên nhận xét, - Những tâm tình từ yêu mến 
 đánh giá Giáo viên chốt kiến thức. trân trọng đến tiếc nuối, xót xa 
 đã thể hiện tình yêu làng, yêu 
 quê hương,yêu đất nước sâu 
 sắc của tác giả 
3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP 
a. Mục tiêu: Giúp học sinh tìm thêm các bài thơ khác. 
b. Nội dung: HS hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm để trả lời câu hỏi. 
Đọc thuộc lòng bài thơ “ Mảnh hồn làng”. Nắm chắc nội dung bài học 
4.HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG 
a. Mục tiêu: Học sinh sưu tầm các bài thơ của nhà thơ Bắc Giang. 
b. Nội dung: HS hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm để trả lời câu hỏi.