Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi môn Sinh học Lớp 8 - Phan Quang Nhật

I- Mục đích yêu cầu

- HS nắm được cấu tạo cơ thể người, cấu tạo và chức năng quan trọng của tế bào, mô.

- Nắm được cấu tạo của nơron, khái niệm cung phản xạ, vòng phản xạ.

II- Nội dung bồi dưỡng

 A- Kiến thức cơ bản

1. Khái quát về cơ thể người

Cơ thể người là toàn bộ cấu trúc vật lý của một con người. Cơ thể người bao gồm đầu, thân và tứ chi (hai tay và hai chân).

 1.1 Cấu tạo cơ thể người

* Các phần của cơ thể và hệ cơ quan

Cấu tạo chính

Các phần cơ thể

Khoang sọ và ống xương sống: là các khoang xương chứa bộ não và tủy sống, nhờ đó mà các bộ phận quan trọng này của hệ thần kinh được bảo vệ chặt chẽ.

Khoang ngực: là khoang được giới hạn trong lồng ngực, ở phía trên cơ hoành ngăn cách với khoang bụng. Trong khoang này chứa các bộ phận chủ yếu của hệ hô hấp và hệ tuần hoàn như tim, hai lá phổi (ngoài ra còn có một bộ phận của hệ tiêu hóa đi qua khoang này là thực quản).

Khoang bụng: nằm bên dưới cơ hoành, là khoang cơ thể lớn nhất. Khoang này chứa gan, ruột, dạ dày, thận, tử cung (ở nữ),. là các cơ quan của hệ tiêu hóa, hệ bài tiết, hệ sinh dục.

Các hệ cơ quan

Các cơ quan khác nhau có cùng một chức năng tạo thành một hệ cơ quan. Trong cơ thể có nhiều hệ cơ quan, nhưng chủ yếu là: hệ vận động, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa, hệ bài tiết, hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ sinh dục.

Hệ vận động: gồm bộ xương và hệ cơ. Cơ thường bám vào hai xương khác nhau nên khi cơ co làm cho xương cử động, giúp cho cơ thể di chuyển được trong không gian, thực hiện được các động tác lao động

 

doc62 trang | Chia sẻ: lethuong715 | Lượt xem: 1181 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang mẫu tài liệu Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi môn Sinh học Lớp 8 - Phan Quang Nhật, để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
n cña dÞch ruét
- Amilaza
- Mantaza biÕn man t« z¬ thµnh Glu c« z¬
- Sactaza biÕn Sacca r« z¬ thµnh Glu c« z¬.
- Lactaza biÕn Lac t« z¬ thµnh Glu c« z¬.
c. DÞch mËt
Kh«ng chøa enzim tiªu hãa nh­ng chøa muèi mËt cã t¸c dông nhñ t­¬ng hãa lipip t¹o ®iÒu kiÖn cho sù tiªu hãa lipip
5. CÊu t¹o cña ruét non phï hîp víi chøc n¨ng hÊp thô chÊt dinh d­ìng
- §­êng kÝnh cña ruét non chØ 3,5 ®Õn 4 cm, rÊt nhá so víi d¹ dµy nh­ng nhê chiÒu dµi bï l¹i (2,8 – 3m) nªn dung tÝch chøa cña nã gÊp 2- 3 lÇn d¹ dµy.
- Líp niªm m¹c cña ruét non nh¨n nheo gÊp nÕp ®· t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô cña nã lªn vµi lÇn. Trªn bÒ mÆt cña niªm m¹c cã v« sè l«ng ruét lµm t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô lªn vµi chôc lÇn. Trªn bÒ mÆt c¸c l«ng ruét l¹i mang v« sè c¸c l«ng cùc nhá lµm t¨ng diÖn tÝch hÊp thô lªn hµng tr¨m lÇn. KÕt qu¶: Tæng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô cña ruét non ®¹t 400- 500m2 ®­îc tr¶i trªn mét chiÒu dµi 2,8- 3m lµ mét ®Æc ®iÓm cÊu t¹o phï hîp víi chøc n¨ng hÊp thô chÊt dinh d­ìng cña ruét non.
6. Gan cã chøc n¨ng g×?
Gan gi÷ nhiÒu chøc n¨ng quan träng ®èi víi c¬ thÓ, ph©n thµnh 3 nhãm chÝnh:
a. Chøc n¨ng tiªu hãa
§­îc thùc hiÖn bëi mËt do gan tiÕt ra. MËt gåm c¸c muèi mËt vµ NaHCO3. Muèi mËt gióp cho sù nhò t­¬ng hãa mì, t¹o ®iÒu kiÖn cho t¸c dông lipaza ®­îc thuËn lîi. NaHCO3 cã t¸c dông trung hßa HCL tõ d¹ dµy vµo t¸ trµng võa gãp phÇn vµo c¬ chÕ ®ãng më m«n vÞ võa t¹o m«i tr­êng thuËn lîi cho t¸c dông cña c¸c enzim trong dÞch tôy vµ dÞch ruét.
b. Chøc n¨ng ®iÒu hßa
Gan gi÷ vai trß ®iÒu hßa nång ®é c¸c chÊt trong m¸u ®Ó ®¶m b¶o cho c¸c m«i tr­êng trong ®­îc æn ®Þnh.
- §iÒu hßa Glu c« z¬.
- §iÒu hßa a xÝt amin.
- §iÒu hßa P r« tª in huyÕt t­¬ng.
- §iÒu hßa lipip.
c. C¸c chøc n¨ng kh¸c
- Dù tr÷ m¸u.
- T¹o c¸c s¶n phÈm bµi tiÕt.
- Khö ®éc.
- Ph¸ hñy hång cÇu giµ.
***********************************************
 Ngày soạn: 03/10/2011 
 Ngày giảng: 07/10/2011
Buổi 7 (tiết 19, 20,21) chuyªn ®Ò 4
 Tiªu ho¸
A- Môc tiªu:
1. KiÕn thøc
- HiÓu ®­îc vai trß cña thøc ¨n ®èi víi c¬ thÓ, vai trß cña ho¹t ®éng tiªu ho¸.
- Qu¸ tr×nh tiªu ho¸ x¶y ra ë trong èng tiªu ho¸
- Sù hÊp thô chÊt dinh d­ìng.
- Vai trß cña gan.
2, Kü n¨ng: VËn dông kt, gi¶i thÝch hiÖn t­îng thùc tÕ, kü n¨ng so s¸nh
B- Néi dung båi d­ìng
II- Bµi tËp vËn dông
1. H¶y ph©n tÝch ®Ó chøng minh qu¸ tr×nh tiªu hãa ë khoang miÖng rÊt m¹nh vÒ mÆt lý häc nh­ng rÊt yÕu vÒ mÆt hãa häc.
Tr¶ lêi:
a. Tiªu ho¸ ë khoang miÖng chñ yÕu vÒ mÆt biÕn ®æi lý häc; nhê t¸c dông cñ nhiÒu bé phËn:
* R¨ng gåm 3 lo¹i:
- R¨ng cöa: c¾n thøc ¨n.
- R¨ng nanh: xÐ thøc ¨n.
- R¨ng hµm: nghiÒn thøc ¨n.
Ho¹t ®éng cña r¨ng ®­îc sù hæ trî cña c¸c c¬ nhai.
* L­ìi: Thùc hiÖn ®¶o, trén thøc ¨n, lµm thÊm ®Òu thøc ¨n víi n­íc bät.
* M¸, m«i, vßm miÖng: Tham gia giö thøc ¨n trong khoang miÖng trong qu¸ tr×nh nhai, nghiÒn thøc ¨n.
C¸c ho¹t ®éng lý häc nãi trªn ®· lµm thøc ¨n tõ d¹ng th«, cøng kÝch th­íc to thµnh nhá, mÒm h¬n rÊt nhiÒu.
b. Sù tiªu ho¸ ho¸ häc x¶y ra ë khoang miÖng
ë khoang miÖng cã 3 ®«i tuyÕn n­íc bät tiÕt dÞch. Vai trß cña dÞch n­íc bät chñ yÕu vÉn lµ hæ trî cho biÕn ®æi lý häc. ChØ cã mét lo¹i en zim biÕn ®æi mét phÇn tinh bét chÝnh thµnh man t« z¬. Hçu hÕt tinh bét vµ c¸c chÊt kh¸c kh«ng cã sù biÕn ®æi ho¸ häc.
2. Nªu ý nghÜa cña sù tiªu hãa thøc ¨n trong khoang miÖng.
Tr¶ lêi:
MÆc dï ë khoang miÖng biÕn ®æi ho¸ häc kh«ng ®¸ng kÓ sù biÕn ®æi lý häc x¶y ra m¹nh mÏ ë khoang miÖng t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thøc ¨n tiªu ho¸ ë d¹ dµy vµ nhÊt lµ giai ®o¹n biÕn ®æi ho¸ häc ë ruét non vÒ sau x¶y ra thuËn lîi vµ triÖt ®Ó.
3. ë d¹ dµy, biÕn ®æi lý häc hay biÕn ®æi hãa häc lµ chñ yÕu? H¶y ph©n tÝch vµ chøng minh ®iÒu ®ã?
Tr¶ lêi:
a. ë d¹ dµy biÕn ®æi lý häc m¹nh h¬n
Nhê cÊu t¹o cña d¹ dµy ®Æc biÖt lµ líp c¬ rÊt dµy, chóng gåm 3 lo¹i c¬ : c¬ vßng, c¬ däc, c¬ chÐo ®an kÕt ch»ng chÞt. Do vËy, khi c¬ d¹ dµy co rót t¹o ra lùc rÊt kháe ®Ó nhµo trén thøc ¨n.
b. ë d¹ dµy biÕn ®æi hãa häc yÕu
T¸c dông hãa häc ë d¹ dµy ®­îc thùc hiÖn do dÞch vÞ tiÕt ra tõ c¸c tuyÕn vÞ (tuyÕn d¹ dµy) nh­ng l­îng en zim trong dÞch vÞ kh«ng nhiÒu vµ c¸c t¸c dông yÕu. En zim chñ yÕu lµ pepsin ®­îc sù hæ trî cña HCL chØ biÕn ®æi kh«ng hoµn toµn mét phÇn pr«tªin chuyÓn pr«tªin m¹ch dµi thµnh pr«tªin m¹ch ng¾n cã tõ 3 ®Õn 10 amin«axÝt, c¸c lo¹i thøc ¨n kh¸c kh«ng ®­îc biÕn ®æi ë d¹ dµy.
4. B»ng kiÕn thøc tiªu hãa ë c¸c ®o¹n kh¸c nhau cña èng tiªu hãa, h¶y chøng minh: Ruét non lµ n¬i x¶y ra qu¸ tr×nh biÕn ®æi hãa häc cña thøc ¨n m¹nh vµ triÖt ®Ó nhÊt.
Tr¶ lêi:
Sù biÕn ®æi thøc ¨n ë ruét non chñ yÕu lµ tiªu hãa hãa häc nhê sù tham gia cña c¸c en zim cã trong dÞch vÞ tôy, dÞch ruét vµ sù hæ trî cña dÞch mËt. Víi ®Çy ®ñ c¸c lo¹i en zim tÊt c¶ c¸c lo¹i chÊt trong thøc ¨n ®Òu ®­îc biÕn ®æi thµnh s¶n phÈm ®¬n gi¶n mµ c¬ thÓ hÊp thô ®­îc.
a. Men cña dÞch tôy
- Aminlaza biÕn ®æi tinh bét thµnh man t« z¬.
- Tripsin biÕn ®æi P r« tªin thµnh axitamin.
- Lipaza biÕn lipit thµnh axÝt bÐo vµ gly xª rin.
b. Men cña dÞch ruét
- Amilaza
- Mantaza biÕn man t« z¬ thµnh Glu c« z¬
- Sactaza biÕn Sacca r« z¬ thµnh Glu c« z¬.
- Lactaza biÕn Lac t« z¬ thµnh Glu c« z¬.
c. DÞch mËt
Kh«ng chøa enzim tiªu hãa nh­ng chøa muèi mËt cã t¸c dông nhñ t­¬ng hãa lipip t¹o ®iÒu kiÖn cho sù tiªu hãa lipip
5. Ruét non cã cÊu t¹o phï hîp víi chøc n¨ng hÊp thô chÊt dinh d­ìng nh­ thÕ nµo? 
Tr¶ lêi:
- §­êng kÝnh cña ruét non chØ 3,5 ®Õn 4 cm, rÊt nhá so víi d¹ dµy nh­ng nhê chiÒu dµi bï l¹i (2,8 – 3m) nªn dung tÝch chøa cña nã gÊp 2- 3 lÇn d¹ dµy.
- Líp niªm m¹c cña ruét non nh¨n nheo gÊp nÕp ®· t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô cña nã lªn vµi lÇn. Trªn bÒ mÆt cña niªm m¹c cã v« sè l«ng ruét lµm t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô lªn vµi chôc lÇn. Trªn bÒ mÆt c¸c l«ng ruét l¹i mang v« sè c¸c l«ng cùc nhá lµm t¨ng diÖn tÝch hÊp thô lªn hµng tr¨m lÇn. KÕt qu¶: Tæng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô cña ruét non ®¹t 400- 500m2 ®­îc tr¶i trªn mét chiÒu dµi 2,8- 3m lµ mét ®Æc ®iÓm cÊu t¹o phï hîp víi chøc n¨ng hÊp thô chÊt dinh d­ìng cña ruét non.
6. Nªu vµ ph©n tÝch vai trß cña gan.
Tr¶ lêi:
Gan gi÷ nhiÒu chøc n¨ng quan träng ®èi víi c¬ thÓ, ph©n thµnh 3 nhãm chÝnh:
a. Chøc n¨ng tiªu hãa
§­îc thùc hiÖn bëi mËt do gan tiÕt ra. MËt gåm c¸c muèi mËt vµ NaHCO3. Muèi mËt gióp cho sù nhò t­¬ng hãa mì, t¹o ®iÒu kiÖn cho t¸c dông lipaza ®­îc thuËn lîi. NaHCO3 cã t¸c dông trung hßa HCL tõ d¹ dµy vµo t¸ trµng võa gãp phÇn vµo c¬ chÕ ®ãng më m«n vÞ võa t¹o m«i tr­êng thuËn lîi cho t¸c dông cña c¸c enzim trong dÞch tôy vµ dÞch ruét.
b. Chøc n¨ng ®iÒu hßa
Gan gi÷ vai trß ®iÒu hßa nång ®é c¸c chÊt trong m¸u ®Ó ®¶m b¶o cho c¸c m«i tr­êng trong ®­îc æn ®Þnh.
- §iÒu hßa Glu c« z¬.
- §iÒu hßa a xÝt amin.
- §iÒu hßa P r« tª in huyÕt t­¬ng.
- §iÒu hßa lipip.
c. C¸c chøc n¨ng kh¸c
- Dù tr÷ m¸u.
- T¹o c¸c s¶n phÈm bµi tiÕt.
- Khö ®éc.
- Ph¸ hñy hång cÇu giµ.
 Ngày soạn: 03/10/2011 
 Ngày giảng: 07/10/2011
Buổi 8 (tiết 22,23,24) chuyªn ®Ò 5
 Trao ®æi chÊt vµ n¨ng l­îng
A- Môc tiªu:
1. KiÕn thøc
- Vai trß c¸c hÖ c¬ quan trong sù T§C. Sù kh¸c nhau vµ mèi quan hÖ gi÷a trao ®æi chÊt ë cÊp ®é c¬ thÓ vµ trao ®æi chÊt ë cÊp ®é tÕ bµo.
- Kh¸i niÖm chuyÓn hãa, so s¸nh ®ång hãa vµ dÞ hãa.
- ThÕ nµo lµ chuyÓn hãa c¬ b¶n, ý nghÜa thùc tiÔn.
- HÖ thÇn kinh vµ c¸c tuyÕn néi tiÕt ®· ¶nh h­ëng nh­ thÕ nµo ®Õn chuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l­îng.
2, Kü n¨ng: VËn dông kt, gi¶i thÝch hiÖn t­îng thùc tÕ.
B- Néi dung båi d­ìng
PhÇn I . KiÕn thøc c¬ b¶n
I . Trao ®æi chÊt
1. Trao ®æi chÊt gi÷a c¬ thÓ vµ m«i tr­êng
- M«i tr­êng cung cÊp cho c¬ thÓ thøc ¨n, n­íc, muèi kho¸ng. Qua qu¸ tr×nh tiªu hãa, c¬ thÓ tæng hîp nªn nh÷ng s¶n phÈm ®Æc tr­ng ®ång thêi th¶i nh÷ng s¶n phÈm thõa ra ngoµi.
- HÖ h« hÊp lÊy tõ m«i tr­êng ngoµi khÝ O2 ®Ó cung cÊp cho c¸c ph¶n øng sinh, hãa trong c¬ thÓ vµ th¶i ra ngoµi khÝ CO2.
- HÖ bµi tiÕt läc tõ m¸u nh÷ng chÊt b¶ cña ho¹t ®éng trao ®æi chÊt cïng víi nh÷ng chÊt ®éc ®Ó t¹o thµnh må h«i, n­íc tiÓu ®Ó ®µo th¶i ra khái c¬ thÓ.
- Trao ®æi chÊt gi÷a c¬ thÓ vµ m«i tr­êng ngoµi lµ trao ®æi chÊt ë cÊp ®é c¬ thÓ ®¶m b¶o cho c¬ thÓ sèng vµ ph¸t triÓn, nÕu kh«ng cã sù trao ®æi chÊt, c¬ thÓ kh«ng tån t¹i ®­îc. V× vËy, trao ®æi chÊt lµ ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña sù sèng.
2. Trao ®æi chÊt gi÷a tÕ bµo vµ m«i tr­êng trong
? TÕ bµo ®· lÊy nh÷ng chÊt g× tõ m«i tr­êng trong.
- TÕ bµo lÊy O2 vµ c¸c chÊt dinh d­ìng: Glu c« z¬, Gly xª rin, A xÝt bÐo, A xÝt amin, N­íc, muèi kho¸ng, vitamin
- TÕ bµo ®· th¶i vµo m«i tr­êng trong c¸c s¶n phÈm ph©n hñy nh­: CO2, H2O, U rª, Ur¸t, A xÝt U rÝc.
- BiÓu hiÖn cña sù trao ®æi chÊt gi÷a tÕ bµo vµ m«i tr­êng trong:
ChÊt dinh d­ìng vµ O2 tõ m¸u chuyÓn sang n­íc m« ®Ó cung cÊp cho tª bµo thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng sinh lý. KhÝ CO2 vµ c¸c s¶n phÈm bµi tiÕt do tÕ bµo th¶i ra ®æ vµo n­íc m« råi chuyÓn vµo m¸u nhê m¸u chuyÓn ®Õn c¸c c¬ quan bµi tiÕt. Nh­ vËy, c¸c tÕ bµo trong c¬ thÓ th­êng xuyªn cã sù trao ®æi chÊt víi n­íc m« vµ m¸u tøc lµ: cã sù trao ®æi chÊt víi m«i tr­êng trong.
3. Mèi quan hÖ gi÷a trao ®æi chÊt cÊp ®é c¬ thÓ vµ cÊp ®é tÕ bµo
- Kh«ng cã sù trao ®æi chÊt ë c¸p ®é c¬ thÓ th× kh«ng cã sù trao ®æi chÊt ë cÊp ®é tÕ bµo.
- Trao ®æi chÊt ë cÊp ®é tÕ bµo gióp cho tõng tÕ bµo tån t¹i, ph¸t triÓn dÉn ®Õn c¬ thÓ tån t¹i vµ ph¸t triÓn (v× tÕ bµo lµ ®¬n vÞ chøc n¨ng cña c¬ thÓ).
II- ChuyÓn hãa
1. ChuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l­îng
* Ph©n biÖt chuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l­îng víi sù trao ®æi chÊt cña tÕ bµo víi m«i tr­êng trong
- Sù trao ®æi chÊt ë tÕ bµo lµ qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt gi÷a tÕ bµo víi m«i tr­êng trong.
- ChuyÓn hãa lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi cã tÝch lòy n¨ng l­îng vµ gi¶i phãng n¨ng l­îng x¶y ra bªn trong tÕ bµo.
* N¨ng l­îng gi¶i phãng ë tÕ bµo ®­îc sö dông vµo ho¹t ®éng cña c¬ thÓ ®Ó sinh c«ng, cung cÊp cho qu¸ tr×nh ®ång hãa tæng hîp chÊt míi vµ sinh nhiÖt bï ®¾p vµo phÇn nhiÖt c¬ thÓ mÊt ®i do táa nhiÖt vµo m«i tr­êng.
2. §ång hãa vµ dÞ hãa lµ hai mÆt cña chuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l­îng.
- §ång hãa lµ qu¸ tr×nh tæng hîp cña tÕ bµo vµ tÝch lòy n¨ng l­îng trong c¸c liªn kÕt hãa häc.
- DÞ hãa lµ qu¸ tr×nh ph©n gi¶i c¸c chÊt ®­îc tÝch lòy trong qu¸ tr×nh ®ång hãa thµnh c¸c chÊt ®¬n gi¶n, bÎ

File đính kèm:

  • docThe moi vui.doc