Giáo án Mĩ thuật 7 (Kết nối tri thức) - Tiết 9+10, Bài 5: Yếu tố dân tộc trong tranh của 1 họa sĩ - Năm học 2023-2024

 Ngày soạn: 12/11/2023 
 CHỦ ĐỀ 3: YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG MĨ THUẬT (4 tiết) 
 TIẾT 9, 10 - BÀI 5: 
 YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG TRANH CỦA MỘT HỌA SĨ 
I. MỤC TIÊU 
1. Về kiến thức 
Sau bài học này, HS sẽ: 
 - Hiểu biết về yếu tố dân tộc và vận dụng được giá trị thẩm mĩ của nghệ thuật 
 truyền thống vào thực hành, sáng tạo. 
 - Phân biệt được một số chất liệu trong tác phẩm hội họa và đồ họa. 
 - Khai thác được yếu tố dân tộc trong thực hành, sáng tạo sản phẩm mĩ thuật ở 
 mức độ đơn giản. 
 - Có ý thức bảo tồn, giữ gìn và phát huy yếu tố dân tộc trong sáng tạo mĩ thuật. 
2. Năng lực 
 - Năng lực chung: 
 ● Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và 
 thể hiện sự sáng tạo. 
 ● Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động nhóm và 
 trao đổi công việc với giáo viên, bạn bè. 
 - Năng lực riêng: 
 ● Quan sát và hình thành kĩ năng khai thác vốn văn hóa truyền thống trong 
 sáng tạo SPMT. 
 ● Biết được yếu tố dân tộc được thể hiện trong tranh xoay quanh: đề tài, màu 
 sắc, hình thức thể hiện. 
 ● Phân tích được yếu tố dân tộc trong TPMT/SPMT. 3. Phẩm chất 
 - Nhận biết được yếu tố dân tộc qua tranh vẽ. 
 - Có ý thức tìm hiểu và yêu thích giá trị văn hóa của dân tộc qua TPMT, SPMT. 
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
1. Đối với giáo viên 
 - SGK, Giáo án. 
 - Một số hình ảnh, video clip giới thiệu một số tranh của họa sĩ để trình chiếu 
 trên PPT cho HS quan sát. 
 - Hình ảnh TPMT của một số họa sĩ trong nước có yếu tố dân tộc nổi bật để 
 minh họa, phân tích trực quan với HS. 
 - Một số video clip giới thiệu các bước thực hiện SPMT có yếu tố dân tộc theo 
 các cách thức khác nhau: in, nặn, vẽ. 
 - Máy tính, máy chiếu (nếu có). 
2. Đối với học sinh 
 - SGK. 
 - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập (nếu cần) 
 theo yêu cầu của GV. 
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 
 TIẾT 1 
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 
a. Mục tiêu: Gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú 
của bài học. 
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS quan sát một số bức tranh của họa sĩ trong 
nước có sử dụng yếu tố dân tộc và trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS về đề tài thể hiện trong các tác phẩm có sử 
dụng yếu tố dân tộc. 
d. Tổ chức thực hiện: 
- GV cho HS quan sát hình ảnh giới thiệu một số tranh họa sĩ Nguyễn Phan Chánh 
có sử dụng yếu tố dân tộc và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Quan sát tranh và cho biết 
đề tài mà các tác phẩm hướng đến là gì? 
 Chơi ô ăn quan Bữa cơm ngày mùa 
thắng lợi 
- HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ: Đề tài mà các tác phẩm hướng đến: trò chơi ô 
ăn quan – một trò chơi dân gian nổi tiếng ở nước ta; cuộc sống lao động của người 
dân thời kháng chiến. 
฀ Mang yếu tố dân tộc, diễn tả đậm nét hình ảnh con người, quê hương, đất nước 
một cách quen thuộc, mang đặc trưng ở mỗi thời kì lịch sử. 
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Để nắm rõ hơn về yếu tố dân tộc, vận dụng được giá 
trị thẩm mĩ của nghệ thuật truyền thống vào thực hành, sáng tạo, cũng như phân biệt được một số chất liệu trong tác phẩm hội họa và đồ họa, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu 
 trong bài học ngày hôm nay – Bài 5: Yếu tố dân tộc trong tranh của một số họa sĩ. 
 B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC 
 Hoạt động 1: Quan sát 
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết đến một số TPMT của họa sĩ Nguyễn 
 Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng Hương, ; biết được yếu tố dân tộc trên 
 tranh vẽ (TPMT). 
 b. Nội dung: HS tìm hiểu về yếu tố dân tộc quan một số TPMT của họa sĩ Nguyễn 
 Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng Hương, 
 c. Sản phẩm học tập: Kiến thức cơ bản, đơn giản của HS về yếu tố dân tộc trong 
 TPMT của một số họa sĩ và tranh chất liệu khác nhau. 
 d. Tổ chức hoạt động: 
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 1. Quan sát 
- GV chia HS thành 3 nhóm, yêu cầu các nhóm - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác 
thảo luận, trao đổi và thực hiện nhiệm vụ sau: phẩm Sau giờ trực chiến của họa sĩ 
+ Nhóm 1: Quan sát Tranh 1 – Sau giờ trực chiến Nguyễn Phan Chánh: 
SGK tr.21 và một số TPMT khác của họa sĩ + Tập trung khai thác vẻ đẹp trong sinh 
Nguyễn Phan Chánh, phân tích yếu tố dân tộc hoạt ở nông thôn. 
được thể hiện trong TPMT. + Gam màu được sử dụng trong tranh 
 trầm ấm với các màu chủ đạo là nâu 
 vàng, nâu đỏ, xám, + Tạo hình theo khuynh hướng hiện 
 thực, tạo cảm giác gần gũi thân quen 
 với mĩ cảm của dân tộc. 
 - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác 
 phẩm Thiếu nữ trong vườn của họa sĩ 
 Nguyễn Gia Trí: 
 + Trang phục áo dài truyền thống. 
 + Khung cảnh thiên nhiên thân quen 
 với đời sống thường ngày. 
+ Nhóm 2: Quan sát Tranh 2 – Thiếu nữ trong 
 - Yếu tố dân tộc được thể hiện qua tác 
vườn SGK tr.22 và một số TPMT khác của họa sĩ 
 phẩm Mẹ con của họa sĩ Vũ Giáng 
Nguyễn Gia Trí, phân tích yếu tố dân tộc được thể 
 Hương: Những chi tiết như chiếc áo, 
 khăn, vật dụng gia đình, đã thể hiện 
 vẻ đẹp của cuộc sống đồng bào miền 
 núi một cách chân thật. 
hiện trong TPMT. 
+ Nhóm 3: Quan sát Tranh 3 – Mẹ con SGK tr.22 
và một số TPMT khác của họa sĩ Vũ Giáng Hương, 
phân tích yếu tố dân tộc được thể hiện trong 
TPMT. 
- GV hướng dẫn HS: Các nhóm trình bày yếu tố 
dân tộc theo một số gợi ý: 
+ Tên tác phẩm, họa sĩ. 
+ Hòa sắc thể hiện trong tác phẩm. 
+ Tạo hình trên tác phẩm. 
- GV cho HS quan sát thêm một TPMT có sử dụng 
yếu tố dân tộc: 
 Vườn trẻ, tranh lụa 
 Lên đồng, tranh lụa 
Lớp mẫu giáo, tranh lụa Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS quan sát Hình 1,2,3 SGK tr.21, 22, hình ảnh 
minh họa của GV, thảo luận theo nhóm và tìm hiểu 
về yếu tố dân tộc quan một số TPMT của họa sĩ 
Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Vũ Giáng 
Hương, 
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 
- GV mời đại diện các nhóm trả lời câu hỏi về về 
yếu tố dân tộc trong TPMT của một số họa sĩ và 
tranh chất liệu khác nhau. 
- GV mời đại diện nhóm khác nhận xét, bổ sung. 
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập 
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển 
sang nội dung mới. 
 TIẾT 2 
 C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 
 Hoạt động 2: Thể hiện 
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết cách thể hiện một số SPMT có yếu tố 
 dân tộc; HS thực hiện được một số SPMT thể hiện sự kết hợp đường nét, màu sắc 
 một cách hài hòa. 
 b. Nội dung: Tham khảo các bước thực hiện SPMT theo hình thức vẽ, trong đó thể 
 hiện rõ được đường nét, màu sắc; thực hiện được SPMT theo hình thức yêu thích. c. Sản phẩm học tập: SPMT có sự kết hợp hài hòa giữa đường nét, màu sắc. 
 d. Tổ chức hoạt động: 
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 2. Thể hiện 
- GV yêu cầu HS đọc thầm mục Em có biết SGK - Yếu tố dân tộc là những yếu tố độc 
tr.23 và trả lời câu hỏi: Yếu tố dân tộc là gì? đáo, đặc sắc của một nền văn hóa, 
- GV yêu cầu HS quan sát, tìm hiểu về cách thể được thể hiện bằng những đường nét, 
hiện tính dân tộc trên SPMT theo hình thức vẽ màu màu sắc diễn tả đậm nét hình ảnh con 
sáp, SGK tr.23: người, quê hương và đất nước một 
 cách thân thuộc, mang đặc trưng ở mỗi 
 thời kì lịch sử. 
 - SPMT tham khảo trong SGK tr.23: 
 + Thể hiện hoạt động múa lân. 
 + Bối cảnh là lễ hội (đêm trung thu), 
 nhân vật trong tranh mặc trang phục lễ 
 hội có màu sắc sặc sỡ, đeo mặt nạ, 
 gương mặt phấn khởi và hào hứng... 
 + Hoa văn trang trí trên trang phục là 
 hoa văn đặc trưng của lễ hội. 
- GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và trả lời 
 - Các bước thể hiện tính dân tộc trên 
câu hỏi: 
 SPMT theo hình thức vẽ màu sáp: 
+ SPMT thể hiện hoạt động gì? 
 + Bước 1: phác hình và xây dựng bố 
+ Cách tạo nhân vật và bối cảnh có đặc điểm gì? cục. 
+ Hoa văn trang trí trên trang phục như thế nào? + Bước 2: vẽ nền và tạo không gian. - GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Em hãy nêu các + Bước 3: vẽ màu vào hình chính. 
bước thể hiện tính dân tộc trên SPMT theo hình + Bước 4: vẽ nền và hoàn thiện sản 
thức vẽ màu sáp. phẩm. 
- GV cho HS xem thêm video clip về cách thể hiện - Lên ý tưởng cho SPMT thể hiện tính 
các yếu tố dân tộc trên SPMT. dân tộc: 
- GV yêu cầu HS thực hành: Hãy thể hiện yếu tố + Về đề tài: lên ý tưởng và lựa chọn 
dân tộc trên một sản phẩm mĩ thuật theo cách em những hình vẽ thể hiện rõ về sự lựa 
yêu thích. chọn của mình. 
- GV hướng dẫn, tổ chức cho HS thảo luận theo + Màu sắc: tìm gam màu phù hợp với 
nhóm về ý tưởng của SPMT mang tính dân tộc về: lựa chọn của mình. 
+ Đề tài. + Cách thể hiện: có nhiều cách thể hiện 
+ Màu sắc. với các chất liệu khác nhau, cũng như 
+ Cách thực hiện. các bước thực hiện cũng rất đa dạng, 
 phong phú (có th v tr c ti p b ng nét 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập ể ẽ ự ế ằ
 màu hoặc có thể vẽ nền trước rồi vẽ 
- HS tham khảo các bước thực hiện SPMT theo 
 hình sau, ). Việc lựa chọn cách nào 
hình thức vẽ, trong đó thể hiện rõ được đường nét, 
 nên phù hợp với khả năng thực hiện 
màu sắc. 
 của mỗi cá nhân. 
- HS thực hiện được SPMT theo hình thức yêu 
thích. 
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 
HS báo cáo SPMT có sự kết hợp hài hòa giữa 
đường nét, màu sắc. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập 
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển 
sang nội dung mới. 
 Hoạt động 3: Thảo luận 
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức về yếu tố dân tộc trên 
 SPMT; Biết tự nhận xét, đánh giá về tính dân tộc trong SPMT của bạn mình, nên 
 thiên về hướng văn hóa hay khai thác các vốn cổ trong xây dựng ý tưởng. 
 b. Nội dung: GV hướng dẫn HS quan sát SPMT của bạn/ nhóm và nhận xét theo câu 
 hỏi gợi ý; HS viết một đoạn văn ngắn chia sẻ với người thân cảm nhận của mình về 
 yếu tố dân tộc trên TPMT, SPMT. 
 c. Sản phẩm học tập: Cảm nhận của bản thân về yếu tố dân tộc trong tranh vẽ 
 (TPMT) qua hình thức trình bày và viết đoạn văn. 
 d. Tổ chức hoạt động: 
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM 
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 3. Thảo luận 
- GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và trả lời - HS trình bày và chia sẻ về SPMT 
câu hỏi: theo gợi ý của GV. 
+ Bạn đã thể hiện được yếu tố dân tộc trong SPMT - Ví dụ: Phân tích yếu tố dân tộc trong 
của mình chưa? tranh lễ hội. 
+ Yếu tố dân tộc được khai thác và thể hiện như 
thế nào trong sản phẩm của bạn? + Yếu tố lễ hội trong mĩ thuật thể hiện 
+ Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về yếu tố dân đậm nét tính dân tộc. Mỗi lễ hội đều có 
tộc trong mĩ thuật. nét tiêu biểu riêng và chứa đựng trong - GV hướng dẫn, gợi ý HS phần viết đoạn văn giới đó nhiều giá trị văn hóa cao đẹp, đậm 
thiệu về yếu tố dân tộc trên trên tranh vẽ (TPMT, đà bản sắc dân tộc Việt. 
SPMT): + Yếu tố dân tộc trong các tác phẩm 
+ Yếu tố dân tộc được thể hiện như thế nào trong mĩ thuật về lễ hội được thể hiện thông 
sáng tạo SPMT? Việc khai thác yếu tố dân tộc giúp qua trang phục lễ hội truyền thống với 
gì trong tạo SPMT của bản thân. những gam màu tươi sáng như vàng, 
+ Ý kiến bản thân về việc sử dụng yếu tố dân tộc đỏ,... thể hiện không khí rộn ràng, náo 
trong thực hành, sáng tạo SPMT của bản thân. nức. 
- GV cho HS quan sát thêm một số SPMT của HS + Ngoài ra, yếu tố dân tộc còn được 
 thể hiện ở những chi tiết như kiến trúc 
 nghệ thuật chùa chiền, đền đài, cây đa, 
 giếng nước, sân đình - những hình ảnh 
 đặc trưng của lễ hội Việt Nam. 
thể hiện yếu tố dân tộc: 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS thảo luận theo cặp đôi theo câu hỏi hỏi gợi ý. - HS viết một đoạn văn ngắn chia sẻ với người thân 
cảm nhận của mình về yếu tố dân tộc trên TPMT, 
SPMT. 
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần 
thiết). 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 
- GV mời đại diện 4-5 HS trình bày cảm nhận của 
bản thân về yếu tố dân tộc trong tranh vẽ (TPMT) 
qua hình thức trình bày và viết đoạn văn. 
- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập 
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển 
sang nội dung mới. 
 D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG 
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố, gắn kết được kiến thức, kĩ năng đã 
 học với hoạt động thường thức mĩ thuật, xem bức tượng Vân dại của nhà điêu khắc 
 Lê Công Thành và bức tranh in đá Bác Hồ với thiếu nhi của họa sĩ Nguyễn Sỹ Ngọc; 
 Hình thành khả năng tự học liên quan đến môn học bằng cách sưu tầm, tìm kiếm tài 
 liệu liên quan đến chủ đề, bài học. 
 b. Nội dung: Tìm hiểu và phân tích TPMT. 
 c. Sản phẩm học tập: HS biết cảm nhận, phân tích TPMT có chủ đích và ý kiến 
 riêng. 
 d. Tổ chức hoạt động: 
 Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chia HS thành các nhóm và giao nhiệm vụ cho HS: Sưu tầm tác phẩm mĩ thuật 
có yếu tố dân tộc mà em yêu thích. Sử dụng kiến thức đã học để giới thiệu về những 
tác phẩm đó. 
- GV hướng dẫn HS: 
+ Căn cứ trên TPMT có yếu tố dân tộc đã sưu tầm sẵn, HS phân tích, đánh giá và 
giới thiệu với bạn bè, thầy cô trên lớp. Các nhóm khác theo dõi, bổ sung ý kiến. 
+ Tìm hiểu thêm thông tin liên quan đến bức tượng Vân dại của nhà điêu khắc Lê 
Công Thành, bức tranh in đá Bác Hồ với thiếu nhi của họa sĩ Nguyễn Sĩ Ngọc và 
giới thiệu với bạn bè, thầy cô, người thân. 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập 
- HS tìm hiểu và phân tích TPMT. - GV theo dõi, hỗ trợ, hướng dẫn HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 
- GV mời đại diện một số HS nêu cảm nhận, phân tích 
TPMT có chủ đích và ý kiến riêng. 
+ Tác phẩm Người bán gạo ra đời vào năm 1932 bởi họa 
sĩ Nguyễn Phan Chánh trên chất liệu lụa, với kích thước 
64,5 cm x 50,5 cm, vẽ bằng mực và bột màu, đi kèm là bài 
thơ chữ Hán cùng hai con dấu của họa sĩ trên tranh. 
+ Người bán gạo lấy hình mẫu từ vợ của ông, người đã qua 
đời ở tuổi ngoài 40, với hình ảnh chiếc khăn vấn vành nâu, 
mái tóc đen rẽ giữa cùng nét mặt thùy mị, thanh tú. 
+ Bức tranh cho thấy hai nhân vật: một người bán, một người mua; điểm nhìn cận 
cảnh, bố cục hẹp, trong đó không thể nhìn thấy mặt người bán gạo khi quay lưng lại 
với người xem ở tiền cảnh; được coi là tác phẩm duy nhất của Nguyễn Phan Chánh 
có bố cục như vậy. 
+ Người bán gạo được vẽ theo một bảng màu ít tương phản nóng lạnh và cũng ít 
tương phản đậm nhạt mà theo một tông trung độ gợi đến màu của nông thôn, của 
dân dã, các mảng, khối, nét nhòe lẫn trong nhau mập mờ. 
+ Bức tranh đã được bán với giá 3,03 triệu HKD, trở thành bức tranh có giá cao 
nhất của họa sĩ người Việt thời điểm đó. Hiện bức tranh thuộc sở hữu của một nhà 
môi giới tranh người Pháp Pascal de Sarthe. 
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập 
- GV khích lệ, động viên HS. 
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức, kết thúc bài học. 
*Hướng dẫn về nhà: - HS ôn lại kiến thức đã học. 
- Hoàn thành các bài tập của Bài 5, Sách bài tập Mĩ thuật 7 tr.18-21. 
- Đọc và tìm hiểu trước Bài 6 – Thiết kế logo.