Giáo án Giáo dục địa phương 6 - Chủ đề: Âm nhạc truyền thống Bắc Giang - Tiết 29: Vùng đất hội tụ sắc màu âm nhạc truyền thống (Tiếp)

 CHỦ ĐỀ : ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG BẮC GIANG 
 Tiết 29: 
 Vùng đất hội tụ sắc mầu âm nhạc truyền thống (tiếp) 
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 
1. Kiến thức: 
- HS kể được tên và trình bày được một số làn điệu dân ca (Khác dân ca quan họ) ở 
Bắc Giang. 
2. Năng lực: 
- Biết một vài làn điệu dân ca như: Hát đối đáp của người Sán Chí, Hát sính ca của 
người Cao Lan, Hát then của người Tày, Nùng, Soọng cô của người Sán Dìu. 
- Thể hiện một vài làn điệu dân ca ở Bắc Giang. 
3. Phẩm chất: 
+ Nhân ái: Yêu các làn điệu dân ca của Bắc Giang. Có ý thức trân trọng, giữ gìn, 
bảo vệ các di sản, di tích, di vật. 
+ Chăm chỉ: Tích cực, tự giác trong học tập. 
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
- Giáo viên: SGV, phương tiện nghe - nhìn và các tư liệu, file âm thanh phục vụ cho 
tiết dạy. 
- Học sinh: SGK, tìm hiểu trước các thông tin liên quan đến bài học. 
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 
1.Hoạt động 1: Mở đầu 
a. Mục tiêu: Thông qua video tạo tình huống giữa cái đã biết và chưa biết về một 
số loại hình âm nhạc trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung 
bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới một cách hứng thú. 
b) Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, xem video để trả lời các 
câu hỏi theo yêu cầu của giáo viên 
c) Sản phẩm: HS trả lời được tên một vài loại hình dân ca ở Bắc Giang. 
d) Tổ chức thực hiện: 
* Chuyển giao nhiệm vụ học tập: 
- GV điều khiển mở clip giới thiệu về 4 loại hình dân ca Hát đối đáp của người Sán 
Chí, Hát sín ca của người Cao Lan, Hát then của người Tày, Nùng. Soọng cô của 
người Sán Dìu. Yêu cầu HS Xem và nghe cảm nhận cá nhân về 4 loại hình dân ca 
trên. 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập: 2 
- HS trả lời câu hỏi: 
Câu 1: Các loại hình dân ca vừa theo dõi trong clip thuộc dân ca vùng miền nào? 
Câu 2: Em hãy kể tên một số loại hình dân ca mà em biết? 
* Báo cáo kết quả học tập 
- HS trả lời bằng giơ tay phát biểu. 
 => Dự kiến đáp án: + Bắc Bộ 
 + HS kể tên một số loại hình dân ca 
* Đánh giá kết quả học tập: 
- GV nhận xét đánh giá kết quả trả lời của HS 
- GV khái quát cho học sinh biết được đôi nét khái quát về các loại hình dân ca Bắc 
Bộ ở Bắc Giang, giới thiệu sang hoạt động tiếp theo để hiểu cụ thể về 4 loại hình 
Âm nhạc truyền thống Hát đối đáp của người Sán Chí, Hát sính ca của người Cao 
Lan, Hát then của người Tày, Nùng. Soọng cô của người Sán Dìu. 
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới: 
II. Dân ca của các dân tộc khác. 
Nội dung 1: Hát đối đáp của người Sán Chí. 
a. Mục tiêu: Giúp HS tìm hiểu được một số đặc điểm cơ bản của loại hình âm nhạc 
Hát đối đáp của người Sán Chí. 
b. Nội dung: 
- HS xem hình ảnh hoặc clip giới thiệu về loại hình Hát đối đáp của người Sán Chí. 
- HS đọc và tìm hiểu về Hát đối đáp của người Sán Chí ở Bắc Giang. 
- HS viết ra giấy nội dung mạch kiến thức về Hát đối đáp của người Sán Chí. 
c. Sản phẩm: HS trình bày cụ thể những nét cơ bản về loại hình Hát đối đáp của 
người Sán Chí ở Bắc Giang. 
- Đồng bào Sán Chí sinh sống ở Bắc Giang, đặc biệt là các xã ở huyện Lục Ngạn và 
Sơn Động, có một kho tàng văn hoá dân gian đa dạng và phong phú, đặc biệt trong 
dân ca, họ lưu giữ lối hát đối đáp nam nữ truyền thống rất độc đáo. 
- Phương thức: Hát đối đáp nam nữ truyền thống rất độc đáo, Hát ban ngày, hát ban 
đêm, hát đổi danh. 
d. Tổ chức hoạt động: 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- HS hoạt động cá nhân và thảo luận nhóm: 
+ HS viết ra giấy A0 trả lời theo mạch kiến thức các câu hỏi sau: 
Câu 1: Loại hình Hát đối đáp của người Sán Chí có trên những địa bàn nào của tỉnh 
Bắc Giang? 
Câu 2: Phương thức Hát đối đáp của người Sán Chí? 
* Báo cáo kết quả học tập 
- Đại diện nhóm trình bày kết quả trình bày của nhóm. 
* Đánh giá kết quả học tập 
- HS các nhóm nhận xét đánh giá. 3 
- GV đánh giá kết quả trình bày của các nhóm. 
- GV “chốt” kiến thức và bổ sung kiến thức: 
+ Hát đối đáp của người Sán Chí mộc mạc, tinh tế, phong phú, đa dạng, gần gũi, 
phản ánh cuộc sống lao động và tâm tư tình cảm đời thường của người dân, thường 
có ý nghĩa ca ngợi quê hương, ca ngợi lao động, mong muốn cuộc sống hạnh phúc, 
tình yêu, lứa đôi. 
+ Năm 2012 Bộ văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận Dân ca Sán Chí là di sản 
Văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia. 
Nội dung 2: Sình ca của người Cao Lan. 
a. Mục tiêu: Giúp HS tìm hiểu được một số đặc điểm cơ bản của loại hình âm nhạc 
Sình ca của người Cao Lan trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. 
b. Nội dung: 
- HS đọc và tìm hiểu về Sình ca của người Cao Lan trong tài liệu giáo dục địa phương 
- HS viết ra giấy nội dung mạch kiến thức về Sình ca của người Cao Lan. 
c. Sản phẩm: HS trình bày cụ thể những nét cơ bản về loại hình hát Sình ca của 
người Cao Lan ở Bắc Giang. 
- Địa bàn của hát được đồng bào Cao Lan ở các huyện Lục Ngạn, Yên Thế, Lục 
Nam, Sơn Động,... lưu giữ từ lâu đời. 
- Về làn điệu như: hát ru, hát giao duyên đối đáp nam nữ trong những ngày hội xuân, 
đám cưới, mừng nhà mới, hay khi có khách đến chơi nhà,... 
d. Tổ chức hoạt động: 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- HS hoạt động cá nhân: 
HS trả lời theo mạch kiến thức các câu hỏi sau: 
Câu 1: Sình ca có trên những địa bàn nào của tỉnh Bắc Giang? 
 Câu 2: Nội dung hình thức của hát Sình ca? 
Câu 3: Làn điệu của Sình ca? 
* Báo cáo kết quả học tập 
- HS trả lời trực tiếp bằng giơ tay phát biểu. 
* Đánh giá kết quả học tập 
- GV đánh giá kết quả trình bày của các nhóm. 
- GV “chốt” kiến thức và bổ sung kiến thức: 
+ Sình ca là thể loại dân ca độc đáo, phong phú về làn điệu như: hát ru, hát giao 
duyên đối đáp nam nữ trong những ngày hội xuân, đám cưới, mừng nhà mới, hay 
khi có khách đến chơi nhà,... 
+ Năm 2012, Sình ca được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản 
Văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia. 
+ Các nghệ nhân sinh ca ở Bắc Giang hiện nay tích Cực truyền dạy cho thế hệ trẻ 
điều này góp phần lớn vào việc bảo tồn và phát huy Di sản Văn hoá phi vật thể sinh 4 
ca. Đặc biệt, các câu lạc bộ hát sình ca đang phát triển ở các địa phương nơi có người 
Cao Lan sinh sống. 
Nội dung 3: Hát then của người Tày, Nùng. 
a. Mục tiêu: Giúp HS tìm hiểu được một số đặc điểm cơ bản của loại hình âm nhạc 
hát Hát then trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. 
b. Nội dung: 
- HS xem hình ảnh hoặc clip giới thiệu về loại hình Hát then 
- HS đọc và tìm hiểu về Hát then trong tài liệu giáo dục địa phương. 
- HS nhận biết nội dung mạch kiến thức về Hát then. 
c. Sản phẩm: HS trình bày cụ thể những nét cơ bản về loại hình hát Then. 
- Hát then là loại hình ca nhạc đặc sắc của người Tày, Nùng ở Bắc Giang. Hát then 
thường gắn với sinh hoạt tín ngưỡng, mang tính tổng hợp, gồm ca nhạc, múa và biểu 
diễn. 
- Địa bàn tỉnh Bắc Giang Hát then tập trung ở các huyện như Yên Thế, Lục Ngạn, 
Sơn Động, Lục Nam, Lạng Giang. 
- Nhạc cụ sử dụng phổ biến trong hát then là tính tẩu (Đàn tính) 
d. Tổ chức hoạt động: 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- HS hoạt động cặp đôi: HS thảo luận trả lời trực tiếp bằng giơ tay phát biểu theo các 
câu hỏi sau: 
Câu 1: Hát then là gì? 
Câu 2: Hát then có trên địa bàn nào của tỉnh Bắc Giang? 
Câu 3: Nhạc cụ sử dụng trong Hát then là gì? 
* Báo cáo kết quả học tập 
- HS trả lời câu hỏi. 
* Đánh giá kết quả học tập 
- GV đánh giá câu trả lời của HS. 
- GV “chốt” kiến thức và bổ sung kiến thức: 
+ Hát then là loại hình ca nhạc đặc sắc của người Tày, Nùng ở Bắc Giang. Hát then 
thường gắn với sinh hoạt tín ngưỡng, mang tính tổng hợp, gồm ca nhạc, múa và biểu 
diễn. 
+ Ở Bắc Giang, hát then luôn được gìn giữ và phát huy, đây chính là cơ sở cho việc 
đưa di sản văn hoá lan toả tới bạn bè quốc tế. Ngày 30/01/2016, tại Trung tâm Hội 
nghị tỉnh, Uỷ ban nhân dân tỉnh Bắc Giang trọng thể tổ chức lễ trao tặng danh hiệu 
Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hoá và bằng công nhận nghi lễ then của 
người Tày, người Nùng tỉnh Bắc Giang là Di sản Văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia. 
+ Năm 2019, thực hành hát then đã được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản 
Văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. 
Nội dung 4: Soọng cô của người Sán Dìu 
a. Mục tiêu: Giúp HS tìm hiểu được một số đặc điểm cơ bản của loại hình âm nhạc 5 
 hát Soọng cô trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. 
 b. Nội dung: 
 - HS xem hình ảnh hoặc clip giới thiệu về loại hình hát Soọng cô 
 - HS đọc và tìm hiểu về hát Soọng cô trong tài liệu giáo dục địa phương 
 - HS nhận biết nội dung mạch kiến thức về hát Soọng cô. 
 c. Sản phẩm: HS trình bày cụ thể những nét cơ bản về loại hình hát Soọng cô. 
 - Hình thức diễn xướng của Soọng cô như: hát ru, đồng dao, giao duyên, hát trong 
 đám cưới, hát chúc thọ. 
 - Địa bàn ở Bắc Giang có loại hình hát Soọng cô ở huyện Lạng Giang. 
 - Nội dung: phong phú, đa dạng, phản ánh cuộc sống bình dị, chất phác; những tâm 
 tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động. 
 d. Tổ chức hoạt động: 
 * Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
 - HS hoạt động cặp đôi: HS thảo luận trả lời trực tiếp bằng giơ tay phát biểu theo các 
 câu hỏi sau: 
 Câu 1: Hát Soọng cô là gì? 
 Câu 2: Soọng cô có trên địa bàn nào của tỉnh Bắc Giang? 
 * Báo cáo kết quả học tập 
 - HS trả lời câu hỏi. 
 * Đánh giá kết quả học tập 
 - GV đánh giá câu trả lời của HS. 
 - GV “chốt” kiến thức và bổ sung kiến thức: 
 + Soọng cô là một loại hình diễn xướng dân gian độc đáo với nhiều hình thức như 
 hát ru, đồng dao, giao duyên, hát trong đám cưới, hát chúc thọ. 
 - Soọng cô có nội dung phong phú, đa dạng, phản ánh cuộc sống bình dị, chất phác; 
 những tâm tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động. 
 3. Hoạt động 3: Luyện tập (3 phút) 
 a. Mục tiêu: Củng cố lại các kiến thức của các nội dung của 4 loại hình Âm nhạc 
 truyền thống trên: Hát đối đáp của người Sán Chí, Hát sính ca của người Cao Lan, 
 Hát then của người Tày, Nùng. Soọng cô của người Sán Dìu.. 
 b. Nội dung: Học sinh dựa vào nội dung đã được học HS các nhóm trả lời các câu 
 hỏi sau ra bảng hoặc giấy A4: 
 Câu 1: Em hãy cho biết đoạn nhạc sau là thuộc loại hình dân ca nào? 
- GV trình chiếu một làn điệu chèo 
- HS trả lời (dự kiến): Hát chèo 
 Câu 2: Em hãy cho biết các nhạc cụ sau dùng cho loại hình dân ca nào? 
- GV trình chiếu hình ảnh gồm trống, mõ, thanh phách, đàn đáy 
- HS trả lời (dự kiến): Ca trù 
 c. Sản phẩm: HS trả lời được các câu hỏi GV trên. 
 d. Tổ chức hoạt động: 6 
* Chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- Các nhóm thảo luận và viết đáp án trả lời lên giấy (bảng con) 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- HS chú ý quan sát, nghe, vận dụng kiến thức đã nắm được để trả lời câu hỏi. 
* Báo cáo kết quả học tập 
- Học sinh đưa ra kết quả đáp án tại chỗ theo nhóm trình bày trên bản con hoặc giấy 
A4. 
* Đánh giá kết quả học tập 
- GV đưa ra đáp án và nhận xét kết quả trả lời của các nhóm. 
4. Hoạt động 4: Vận dụng 
a. Mục tiêu: HS biết vận dụng kiến thức đã học áp dụng vào thực tiễn. 
b. Nội dung: 
- HS tập làm quen và trải nghiệm với loại hình hát Ví (hát ống làng Hậu - xã Liên 
Chung - huyện Tân Yên) 
- HS vận dụng kiến thức đã học để về nhà trả lời các câu hỏi của bài học trong tài 
liệu. 
c. Sản phẩm: HS nhóm nam, nhóm nữ trình bày được một làn điệu hát Ví ống đối 
đáp. 
d. Tổ chức hoạt động 
* Chuyển giao nhiệm vụ học tập 
- HS tập hát câu hát Ví, hát ống (GV hướng dẫn) 
 VD: Nam hát: 
 Hỡi ai đứng ở bên đình 
 Có muốn hát ống, với mình thì sang 
 Nữ hát: 
 Ai ơi đứng ở đình ngang 
 Có muốn hát ví, thì sang bên này 
- Chọn 3 bạn nam - 3 bạn nữ để trình bày hát Ví ống 
- HS trên lớp hoặc về nhà tập đặt lời theo làn điệu hát Ví 
- HS vận dụng kiến thức về nhà trả lời câu hỏi trong bài về 3 loại hình Âm nhạc 
truyền thống đã tìm hiểu. 
* Thực hiện nhiệm vụ học tập. 
- Tại lớp học sinh tập trình bày trải nghiệm hình thức biểu diễn hát Ví ống. 
- Về nhà thực hiện các yêu cầu của GV đã triển khai trên. 
* Báo cáo kết quả học tập 
- Học sinh lên thể hiện theo nhóm nam nữ. 
- GV yêu cầu HS báo cáo kết quả học tập theo nhiệm vụ được giao vào tiết học sau. 
* Đánh giá kết quả học tập 
- GV nhận xét đánh giá về phần trình bày hoạt động trải nghiệm hát Ví, hát ống. 
- GV khái quát lại các kiến thức trọng tâm trong bài. 7 
- GV nêu những giá trị ý nghĩa và trách nhiệm của các em HS trong việc gìn giữ phát 
huy bảo tồn các loại hình Âm nhạc truyền thống nói chung và của địa phương nói 
riêng.