Giáo án Vật lí 9 - Tuần 13 - Năm học 2023-2024

 TiÕt 22 
 Chủ đề: Truyền tải điện năng đi xa 
 Ngày soạn : 25/11/2023 
I. Mục tiêu 
1- KiÕn thøc: 
- Lập được công thức tính năng lượng hao phí do tỏa nhiệt trên đường dây tải 
điện. 
- Nêu được hai cách làm giảm hao phí điện năng trên đường dây tải điện và lí do 
vì sao chọn cách tăng hiệu điện thế ở hai đầu đường dây. 
 2. Năng lực: 
2.1. Năng lực chung 
- Năng lực tự học: Đọc tài liệu, ghi chép cá nhân viết được công thức tính công 
suất hao phí trên đường dây truyền tải điện. Nêu được các cách làm giảm công suất 
hao phí trên đường dây truyền tải. 
- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề. 
- Năng lực hợp tác nhóm: Thảo luận và phản biện trong các hoạt động nhóm. 
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin trước nhóm. 
2.2. Năng lực đặc thù 
- Năng lực nhận thức, sử dụng ngôn ngữ vật lý. 
- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học. 
 3. Phẩm chất: 
- Chăm chỉ: Có ý thức vân dụng kiến thức học được vào làm bài tập, thực tế 
cuộc sống. Có ý thức học tốt bộ môn. 
II- ChuÈn bÞ: Bảng phụ. 
III. Tổ chức hoạt động dạy học 
 1. Ổn định tổ chức: 
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 GV gäi 1 HS lªn b¶ng viÕt c¸c c«ng thøc tÝnh c«ng suÊt cña dßng ®iÖn. 
 3. Bµi míi: 
 Ho¹t ®éng cña GV và HS Nội dung 
 Ho¹t ®éng 1: Đặt vấn đề 
 + Ở c¸c khu d©n cư thường cã tr¹m biÕn 
 thÕ. Tr¹m biÕn thÕ dïng ®Ó lµm g×? 
 + V× sao ë tr¹m biÕn thÕ thường ghi kÝ hiÖu 
 nguy hiÓm kh«ng l¹i gÇn? 
 + T¹i sao đường d©y t¶i ®iÖn cã hiÖu ®iÖn 
 thÕ lín? Lµm thÕ cã lîi g×?→ Bµi míi 
 Ho¹t ®éng 2: Ph¸t hiÖn sù hao phÝ ®iÖn I- Sù hao phÝ ®iÖn n¨ng trªn đường 
n¨ng v× táa nhiÖt trªn ® êng d©y t¶i ®iÖn. d©y truyÒn t¶i ®iÖn. 
LËp c«ng thøc tÝnh c«ng suÊt hao phÝ Phf 
khi truyÒn t¶i mét c«ng suÊt ®iÖn P b»ng 1. TÝnh ®iÖn n¨ng hao phÝ trªn 
mét đường d©y cã ®iÖn trë R vµ ®Æt vµo hai đường d©y t¶i ®iÖn. 
®Çu đường d©y mét hiÖu ®iÖn thÕ U. + C«ng suÊt cña dßng ®iÖn: P = U.I 
GV th«ng b¸o: TruyÒn t¶i ®iÖn n¨ng tõ n¬i → 
s¶n xuÊt tíi n¬i tiªu thô b»ng d©y P
 đường I = (1) 
truyÒn t¶i. Dïng d©y dÉn cã nhiÒu lợi thuËn U
h¬n so víi viÖc vËn chuyÓn c¸c d¹ng n¨ng + C«ng suÊt to¶ nhiÖt (hao phÝ): 
 2
lượng kh¸c như than ®¸, dÇu löa ... Phf = I .R (2) 
GV nªu c©u hái: LiÖu t¶i ®iÖn b»ng đường + Tõ (1) vµ (2) → C«ng suÊt hao phÝ 
d©y dÉn như thÕ cã hao hôt, mÊt m¸t g× däc R.P 2
 do táa nhiÖt: Phf = 2 
đường kh«ng? U
- Yêu cầu ®¹i diÖn nhãm lªn tr×nh bµy lËp 
luËn ®Ó t×m c«ng thøc tÝnh Phf. GV: hướng 
dÉn th¶o luËn chung c¶ líp ®i ®Õn c«ng thøc 
 R.P 2 
tÝnh Phf = 
 U 2 
- HS tù ®äc môc 1, th¶o luËn nhãm t×m c«ng 
thøc tÝnh c«ng suÊt hao phÝ theo P, U, R 
theo c¸c bước. 
Ho¹t ®éng 3: C¨n cø vµo c«ng thøc tÝnh 2- C¸ch lµm gi¶m hao phÝ 
c«ng suÊt hao phÝ do táa nhiÖt, ®Ò xuÊt c¸c C1: Cã hai c¸ch lµm gi¶m hao phÝ 
biÖn ph¸p lµm gi¶m c«ng suÊt hao phÝ vµ trªn đường d©y truyÒn t¶i lµ c¸ch lµm 
lùa chän c¸ch nµo cã lîi nhÊt. gi¶m R hoÆc t¨ng U. 
 l
GV : Yªu cÇu c¸c nhãm trao ®æi t×m c©u tr¶ C2: BiÕt R = . , chÊt lµm d©y ®· 
 S
lêi cho c¸c c©u C1, C2, C3. 
 chän trước vµ chiÒu dµi đường d©y 
HS: trao ®æi nhãm, tr¶ lêi c©u C1, C2, C3. 
 kh«ng ®æi, vËy ph¶i t¨ng S tøc lµ 
GV : Gäi ®¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bµy c©u 
 dïng d©y cã tiÕt diÖn lín, cã khèi 
tr¶ lêi. Hướng dÉn th¶o luËn chung c¶ líp. 
 lượng lín, ®¾t tiÒn, nÆng, dÔ g·y, 
GV: cã thÓ gîi ý HS dùa vµo c«ng thøc tÝnh 
 l ph¶i cã hÖ thèng cét ®iÖn lín. Tæn 
R = . . 
 S phÝ ®Ó t¨ng tiÕt diÖn S cña d©y cßn 
 lín h¬n gi¸ trÞ ®iÖn n¨ng bÞ hao phÝ. 
GV: nªu c©u hái: Trong 2 c¸ch gi¶m hao phÝ 
trªn đường d©y, c¸ch nµo cã lîi h¬n? C3: T¨ng U, c«ng suÊt hao phÝ sÏ 
 gi¶m rÊt nhiÒu (tØ lÖ nghÞch víi U2). 
 Ph¶i chÕ t¹o m¸y t¨ng hiÖu ®iÖn thÕ. 
 *KÕt luËn: Muèn gi¶m hao phÝ trªn 
 đường d©y truyÒn t¶i c¸ch ®¬n gi¶n 
 nhÊt lµ t¨ng hiÖu ®iÖn thÕ. 
 *Ho¹t ®éng 4: VËn dông 
 GV : Yªu cÇu HS lµm viÖc c¸ nh©n, lÇn lượt II. VËn dông 
 tr¶ lêi c©u hái C4, C6. C4: V× c«ng suÊt hao phÝ tØ lÖ nghÞch 
 HS hoµn thµnh c©u hái C4, C6. víi b×nh phương hiÖu ®iÖn thÕ nªn 
 GV: Hướng dÉn th¶o luËn chung c¶ líp vÒ hiÖu ®iÖn thÕ t¨ng 5 lÇn th× c«ng suÊt 
 kÕt qu¶. hao phÝ gi¶m 52 = 25 lÇn. 
 C6: Ph¶i x©y dùng đường d©y cao thÕ 
 * Dành cho học sinh lớp chon ®Ó gi¶m hao phÝ trªn đường d©y 
 Vì sao người ta không dùng phương pháp truyÒn t¶i, tiÕt kiÖm, gi¶m bít khã 
 giảm điện trở của đường dây tải điện để làm kh¨n v× d©y dÉn qu¸ to, nÆng. 
 giảm công suất hao phí vì tỏa nhiệt? 
 - Học sinh suy nghĩ trả lời cá nhân. 
 4. Cñng cè : 
GV dùng C5 ®Ó cñng cè bµi häc 
§iÖn trë cña đường d©y truyÒn t¶i : R = 2.20.0,2 = 4 () 
 2 2
C«ng suÊt hao phÝ trªn đường d©y truyÒn t¶i: Phf = I .R = 200 .4 = 160000 (W) 
C«ng suÊt hao phÝ cã thÓ dïng th¾p s¸ng được 1600 ®Ìn 100W 
NÕu c«ng suÊt t¨ng lªn 30000V tøc lµ t¨ng 3 lÇn th× c«ng suÊt hao phÝ gi¶m ®i 9 
lÇn. 
 5. H íng dÉn vÒ nhµ: 
- Häc bµi, lµm c¸c BT 36 (SBT) 
 TiÕt 23: HiÖn tượng khóc x¹ ¸nh s¸ng 
 Ngµy so¹n: 25/11/2023 
I. Môc tiªu 
 1. KiÕn thøc: 
- NhËn biÕt được hiÖn tượng khóc s¹ ¸nh s¸ng. 
- M« t¶ được thí nghiệm quan s¸t được truyÒn cña tia s¸ng tõ kh«ng khÝ sang nước 
vµ ngược l¹i. 
- Ph©n biÖt được hiÖn tượng khóc x¹ ¸nh s¸ng víi hiÖn tượng ph¶n x¹ ¸nh s¸ng. 
 2. Năng lực: 
 2.1. Năng lực chung 
- Năng lực tự học: Đọc tài liệu, ghi chép cá nhân nhận biết được hiện tượng khúc 
xạ ánh sáng. Ph©n biÖt được hiÖn tượng khóc x¹ ¸nh s¸ng víi hiÖn tượng ph¶n x¹ 
¸nh s¸ng. 
- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề. 
- Năng lực hợp tác nhóm: Thảo luận và phản biện trong các hoạt động nhóm. 
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin trước nhóm. 
 2.2. Năng lực đặc thù 
- Năng lực thực nghiệm làm thí nghiệm về hiện tượng khúc xạ ánh sáng. 
- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học. 
 3. Phẩm chất: 
- Chăm chỉ: Có ý thức vân dụng kiến thức học được vào làm bài tập, thực tế 
cuộc sống. Có ý thức học tốt bộ môn. 
- Trung thực, trách nhiệm trong việc đọc, báo cáo kết quả thí nghiệm, hợp tác 
trong hoạt động nhóm. 
II. ChuÈn bÞ: 
*§èi víi mçi nhãm häc sinh: 1 bình thủy tinh, 1 bình nước sạch, 1 ca múc nước, 
1 miếng gỗ phẳng mềm, 3 đinh gim. 
*GV: 1 b×nh thuû tinh,1 miÕng gç ph¼ng ®Ó lµm mµn hứng s¸ng. 
III. Tổ chức hoạt động dạy học 
 1. Ổn định tổ chức: 
 2. KiÓm tra bài cũ: Kết hợp trong giờ 
 3. Bµi míi: 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung 
 *Ho¹t ®éng 1: ¤n l¹i mét sè kiÕn thức cã 
 liªn quan ®Õn bµi míi. T×m hiÓu h×nh 40.1 
 SGK : 
 GV: Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái sau: Ph¸t biÓu ®Þnh luËt truyÒn th¼ng ¸nh s¸ng? 
Người ta biÓu diÔn đường truyÒn ¸nh s¸ng 
b»ng c¸ch nµo? 
HS: đại diÖn tr¶ lêi 
GV vµo bµi như SGK 
HS: TiÕn hµnh TN theo nhãm vµ tr¶ lêi c©u 
hái ë ®ầu bµi 
 I- HiÖn khóc x¹ ¸nh s¸ng: 
*Ho¹t ®éng 2: T×m hiÓu sự khóc x¹ ¸nh tượng
 1. Quan s¸t: 
s¸ng tõ kh«ng khÝ sang nước: 
GV: Y/C HS Quan s¸t H40.2 vµ nhËn xÐt 
đường truyÒn cña tia s¸ng ë tõng m«i 
trường? C¸c tia s¸ng nay tu©n theo ®Þnh luËt 
nµo? 
HS: Th¶o luËn tr¶ lêi c©u hái 
GV: Khi ¸nh s¸ng truyÒn tõ m«i đường 
 2. KÕt luËn: Hiện tượng tia sáng 
kh«ng khÝ sang m«i đường nước ®· x¶y ra 
hiÖn tượng g×? truyền từ môi trường trong suốt này 
HS: §¹i diÖn tr¶ lêi sang môi trường trong suốt khác bị 
GV Giíi thiÖu vÒ hiÖn tượng khóc x¹ ¸nh gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai 
s¸ng? môi trường, được gọi là hiện tượng 
GV: HiÖn tượng nµy kh¸c g× so víi hiªn khúc xạ ánh sáng.
 3. Mét vµi kh¸i niÖm: 
tượng ph¶n x¹ ¸nh s¸ng mµ c¸c em ®· häc? 
GV: yªu cÇu HS tù ®äc môc 3 phÇn I sau ®ã 
kh¸i niÖm vÒ c¸c đường biÓu diÔn S N 
NhËn xÐt vÒ gãc tíi vµ gãc khóc x¹? 
HS: Nghiªn cứu SGK, th¶o luËn ®ưa ra c¸c 
KN P I 
 N’ 
 K 
 I: ®iÓm tíi. 
 SI: Tia tíi. 
 NN/: Ph¸p tuyÕn 
 IK: Tia khóc x¹ 
 Gãc SIN: Gãc tíi 
 Gãc N/IK: Gãc khóc x¹ 
 4. Kết luận 
 Khi tia sáng truyền từ không khí sang 
 nước thì: GV nêu kết luận về sự truyền ánh sáng từ - Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng 
không khí sang nước. tới. 
 - 
HS: lắng nghe Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.
*Ho¹t ®éng 3: T×m hiÓu sự khóc x¹ cña II- Sù khóc x¹ tia s¸ng khi truyÒn tõ 
tia s¸ng khi truyÒn tõ nước sang kh«ng nước sang kh«ng khÝ. 
khÝ 1. Dù ®o¸n 
GV: Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái 4. 2. ThÝ nghiÖm kiÓm tra: 
HS: Th¶o luËn, tr¶ lêi C4 
GV: hướng dÉn häc sinh lµm thÝ nghiÖm. 3. Kết luận: Khi tia sáng truyền từ 
Quan s¸t sù bè trÝ thÝ nghiÖm cña từng nước sang không khí thì: 
nhãm. - Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng 
Lưu ý häc sinh lµm thÝ nghiÖm theo phư¬ng tới.
ph¸p che khuÊt. - Góc khúc xạ lớn hơn góc tới. 
HS: TiÕn hµnh thí nghiệm theo nhãm GV: 
Yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi c¸c c©u hái C5, C6 
R ®¹i diÖn tr¶ lêi c©u hái. 
HS: th¶o luËn trả lời C5 và C6 
HS: Ghi c©u tr¶ lêi ®óng vµo vë 
GV nghe söa l¹i phÇn sai sau ®ã yªu cÇu häc 
sinh ghi c©u tr¶ lêi chÝnh x¸c 
 III. Quan hệ giữa góc tới và góc 
* H
 oạt động 4: Quan hệ giữa góc tới và khúc xạ. 
góc khúc xạ. Kết luận : 
- GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu mối quan - Khi ánh sáng truyền từ không khí 
hệ giữa góc tới và góc khúc xạ khi ánh sáng sang thủy tinh: 
truyền từ không khí sang thủy tinh. Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới. 
- HS tìm hiểu theo hướng dẫn của GV. Góc tới tăng (giảm) góc khúc xạ cũng 
 tăng (giảm). 
- HS ghi nhớ kết luận. 
- GV nhấn mạnh phần mở rộng cho HS Mở rộng: Qua các thí nghiệm về hiện 
 tượng khúc xạ. Khi chiếu tia sáng từ 
 không khí sang các môi trường trong 
 suốt rắn, lỏng khác nhau như thạch 
 anh, nước đá, rượu, dầu người ta 
 đều thấy kết luận trên là đúng. 
 *Ho¹t ®éng 5: vËn dông: IV. VËn dông 
 GV: Yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi c¸c c©u hái C7: Hiện tượng phản xạ ánh sáng 
 C7, C8 Tia tới gặp mặt phân cách giữa hai 
 HS: Hoµn thµnh C7, C8 theo nhãm môi trường trong suốt bị hắt trở lại 
 môi trường trong suốt cũ. 
 Góc phản xạ bằng góc tới. 
 * Hiện tượng khúc xạ ánh sáng 
 Tia tới gặp mặt phân cách giữa hai 
 môi trường trong suốt bị gãy khúc tại 
 mặt phân cách và tiếp tục đi vào môi 
 trường trong suốt thứ hai. 
 Góc khúc xạ không bằng góc tới. 
Tích hợp GDBVMT: 
- Các chất khí NO, NO2, CO, CO2, khi được tạo ra sẽ bao bọc Trái Đất. các 
chất khí này ngăn cản sự khúc xạ của ánh sáng và phản xạ phần lớn các tia nhiệt 
trở lại mặt đất. Do vậy chúng là những tác nhân làm cho Trái Đất nóng lên. 
- Tại các đô thị lớn việc sử dụng kính xây dựng đã trở thành phổ biến. Kính xây 
dựng ảnh hưởng đối với con người thể hiện qua: 
+ Bức xạ mặt trời qua kính: Bên cạnh hiệu ứng nhà kính, bức xạ mặt trời còn nung 
nóng các bề mặt nội thất luôn trao đổi nhiệt bằng bức xạ với con người. 
+ Ánh sáng qua kính: Kính có ưu điểm hơn hẳn các vật liệu khác là lấy được ánh 
sáng phù hợp với thị giác của con người. Chất lượng của ánh sáng trong nhà được 
đánh giá qua độ rọi trên mặt phẳng làm việc, để có thể nhìn rõ được chi tiết vật 
làm việc. Độ rọi không phải là càng nhiều càng tốt. Ánh sáng dư thừa sẽ gây ra 
sáng chói dẫn đến sự căng thẳng, mệt mỏi cho con người khi làm việc, đây là ô 
nhiễm ánh sáng. 
- Các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng của kính xây dựng: 
+ Mở cửa thông thoáng để có gió thổi trên bề mặt kết cấu do đó nhiệt độ trên bề 
mặt sẽ giảm, dẫn đến nhiệt độ không khí 
+ Có biện pháp che chắn nắng có hiệu quả khi trời nắng gắt. 
4. Cñng cè 
- Yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi c¸c c©u hái: 
- HiÖn tượng khóc x¹ ¸nh s¸ng lµ g×? 
- Nªu kÕt luËn vÒ hiÖn tượng khóc x¹ ¸nh s¸ng khi ¸nh s¸ng truyÒn tõ kh«ng khÝ 
vµo nước và ngược lại. 
Cho c¶ líp th¶o luËn. 
GV ph¸t biÓu chÝnh x¸c c¸c c©u tr¶ lêi cña häc sinh . 
5. H íng dÉn vÒ nhµ 
- HS lµm bµi tËp SBT, đäc phÇn cã thÓ em chưa biÕt, đäc trước bµi 41.