Giáo án Vật lí 9 - Tiết 31: Sự phân tích ánh sáng trắng. Sự trộn ánh sáng màu - Năm học 2023-2024

 Tiết 31: Sự phân tích ánh sáng trắng 
 Sự trộn ỏnh sỏng màu 
 Ngày soạn: 25/12/2024 
I. Mục tiêu: 
 1. Kiến thức 
- Phát biểu được khẳng định: Trong chùm ánh sáng trắng có chứa nhiều chùm ánh 
sáng màu khác nhau. 
- Trình bày và phân tích được thí nghiệm phân tích ánh sáng trắng bằng lăng kính 
để rút ra kết luận. 
- Trình bày và phân tích được thí nghiệm phân tích ánh sáng trắng bằng đĩa CD 
để rút ra kết luận nh trên. 
- Trả lời được cõu hỏi, thế nào là sự trộn hai hay nhiều ỏnh sỏng màu khỏc nhau. 
- Trỡnh bày và giải thớch được TN trộn cỏc ỏnh sỏng màu. 
- Dựa vào quan sỏt, cú thể mụ tả được màu của ỏnh sỏng mà ta thu được khi trộn 
hai hay nhiều màu với nhau. 
- Trả lời được cỏc cõu hỏi: Cú thể trộn được ỏnh sỏng trắng hay khụng? Cú thể 
trộn được “ỏnh sỏng đen” hay khụng? 
 2. Năng lực: 
 2.1. Năng lực chung 
- Năng lực tự học: Đọc tài liệu, ghi chộp cỏ nhõn biết cỏch phõn tớch ỏnh sỏng trắng 
và sự trụn hai hay nhiều ỏnh sỏng màu với nhau. 
- Năng lực nờu và giải quyết vấn đề. 
- Năng lực hợp tỏc nhúm: Thảo luận và phản biện trong cỏc hoạt động nhúm. 
- Năng lực trỡnh bày và trao đổi thụng tin trước nhúm. 
 2.2. Năng lực đặc thự 
- Năng lực thực nghiệm. 
- Năng lực nhận thức, sử dụng ngụn ngữ vật lý. 
- Vận dụng kiến thức kĩ năng đó học. 
 3. Phẩm chất: 
- Chăm chỉ: Cú ý thức võn dụng kiến thức học được vào làm bài tập, thực tế 
cuộc sống. Cú ý thức học tốt bộ mụn. 
- Trung thực, trỏch nhiệm trong việc đọc, bỏo cỏo kết quả thớ nghiệm, hợp tỏc 
trong hoạt động nhúm. 
II. Chuẩn bị 
 - Giáo viên chuẩn bị cho mỗi nhóm: 1 lăng kính tam giác đều; 1 màn chắn 
có khoét khe hẹp; 1 bộ tấm lọc; 1 đèn phát ánh sáng trắng; 1 đốn chiếu cú 3 cửa 
sổ và 2 gương phẳng; 1 bộ cỏc tấm lọc màu (đỏ, lục, lam) và 1 tấm chắn sỏng; 1 
màn ảnh; 1 giỏ quang học. 
III. Hoạt động dạy học 1. Ổn định lớp 
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 Hãy kể tên một số nguồn phát ra ánh sáng trắng, 1 số nguồn phát ra ánh 
 sáng màu? 
 3. Bài mới: 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung 
*Hoạt động 1: Làm thí nghiệm phân tích I. Phân tích chùm ánh sáng trắng 
ánh sáng trắng bằng lăng kính. bằng lăng kính. 
- GV giới thiệu về lăng kính (là một khối chất 1. Thí nghiệm 1: 
trong suốt có dạng hình lăng trụ tam giác) 
- HS đọc sỏch giỏo khoa để biết được cách C1: Dải màu có nhiều màu nằm sát 
làm thớ nghiệm 1 nhau: đỏ, da cam, vàng, lục, lam, 
- GV yêu cầu HS làm thí nghiệm 1 để: chàm, tím. 
 + Quan sát hiện tượng xảy ra. 2. Thí nghiệm 2: 
 + Mô tả hình dạng quan sát được. C2: 
- GV có thể đặt câu hỏi định hướng để HS *Thí nghiệm 2a: 
quan sát. - Khi chắn khe bằng tấm lọc đỏ thì ta 
? ánh sáng chiếu đến lăng kính là ánh sáng thấy có vạch đỏ, bằng tấm lọc xanh có 
gì? vạch xanh, hai vạch không nằm cùng 
? ánh sáng mà ta không thấy sau lăng kính là một chỗ. 
ánh sáng gì? 
- Sau khi quan sát HS trả lời C1. * Thí nghiệm 2b: 
- HS làm thí nghiệm 2a SGK. - Khi chắn khe bằng tấm lọc nửa trên 
 đỏ, nửa dưới xanh thấy đồng thời 2 
- GV hướng dẫn HS làm thí nghiệm theo các vạch lệch nhau. 
bước: C3: 
 + Tìm hiểu mục đích thí nghiệm. - ý kiến 1 sai. 
 + Dự đoán kết quả thu được khi chắn chùm - ý kiến 2 đúng 
sáng bằng tấm lọc đỏ, xanh. C4: Trước lăng kính là ánh sáng trắng, 
 + Quan sát và kiểm tra dự đoán. sau lăng kính là dải nhiều màu. 
 + Trả lời C2 3. Kết luận: Khi chiếu một chựm sỏng 
- GV l u ý: Khi dùng tấm lọc màu đỏ, vạch trắng hẹp đi qua một lăng kớnh thỡ ta 
màu đỏ sáng rõ nhất, khi dùng tấm lọc màu sẽ thu được nhiều chựm sỏng màu 
xanh, vạch màu xanh rõ nhất nh ng vị trí khỏc nhau nằm sỏt cạnh nhau, tạo 
vạch màu xanh lệch khỏi vị trí vạch màu đỏ. thành một dải màu như cầu vồng. 
- GV hướng dẫn HS làm thí nghiệm 2b. Màu của dải này biến thiờn liờn tục từ 
 + Nêu mục đích thí nghiệm: Thấy rõ sự đỏ tới tớm. Lăng kớnh cú tỏc dụng tỏch 
ngăn cách giữa dải màu đỏ và dải màu xanh. riờng chựm sỏng màu cú sẵn trong 
 + Nêu cách làm thí nghiệm. 
 + Quan sát và mô tả thí nghiệm. - HS làm thí nghiệm 2b. chựm sỏng trắng cho mỗi chựm đi 
- Sau khi hoàn thành TN HS trả lời C3, C4. theo một phương khỏc nhau. 
 HS nêu KL - SGK/140 
*Hoạt động 2: Làm thí nghiệm phân tích II. Phân tích một chùm sáng trắng 
ánh sáng trắng bằng sự phản xạ trờn đĩa bằng sự phản xạ trên đĩa CD. 
CD. 1. Thí nghiệm 3: 
GV yờu cầu HS quan sỏt mặt ghi của đĩa CD C5: Nhìn theo phương này có ánh 
dưới ỏnh sỏng trắng. sáng màu vàng. Nhìn theo phương 
Mụ tả hiện tượng quan sỏt được. khác có ánh sáng màu khác. 
HS mụ tả hiện tượng quan sỏt được trả lời C6: Ánh sáng chiếu đến đĩa CD là ánh 
C5. sáng trắng. 
Gv: Ánh sỏng chiếu đến đĩa CD là ỏnh sỏng Tuỳ theo phương nhìn ta có thể thấy 
màu gỡ? ánh sáng từ đĩa CD đến mắt có màu 
Ánh sỏng từ đĩa CD đến mắt ta cú những màu này hay màu khác. 
nào? Trước khi đến đĩa CD, chựm sỏng là 
Tại sao thớ nghiệm này cũng là sự phõn tớch chựm sỏng trắng, sau khi phản xạ trờn 
ỏnh sỏng trắng? đĩa CD, ta thu được nhiều chựm sỏng 
Hs suy nghĩ trả lời cỏc cõu hỏi của GV. màu khỏc nhau truyền theo cỏc 
Gv cựng HS nhấn mạnh cõu trả lời. phương khỏc nhau. Vỡ thế thớ nghiệm 
GV kết luận. với đĩa CD cũng là thớ nghiệm phõn 
 tớch ỏnh sỏng trắng. 
 2. Kêt luận: Cú thể phõn tớch một 
 chựm sỏng trắng thành chựm sỏng 
- HS rút ra kết luận. màu bằng cỏch cho nú phản xạ trờn 
 mặt ghi của một đĩa CD. 
*Hoạt động 3: Tỡm hiểu khỏi niệm sự trộn I. Thế nào là sự trộn ỏnh sỏng màu 
ỏnh sỏng màu. với nhau? 
- Trộn ỏnh sỏng màu là gỡ? - Trộn ỏnh sỏng màu là chiếu 2 hoặc 
- Thiết bị trộn màu cú cấu tạo như thế nào? nhiều chựm sỏng màu đồng thời lờn 
Tại sao cú 3 cửa sổ? Tại sao cỏc cửa sổ cú cựng 1 chỗ trờn 1 tấm màn chắn màu 
tấm lọc? trắng. 
- GV yờu cầu 2-3 HS trỡnh bày 
*Hoạt động 4: Tỡm hiểu kết quả của sự II. Trộn hai ỏnh sỏng màu với 
trộn hai, ba ỏnh sỏng màu. nhau. 
- Yờu cầu HS đọc tài liệu và bố trớ TN→ Thớ nghiệm 1: Lắp 2 tấm lọc vào 2 
Nhận xột ỏnh sỏng trờn màn chắn. cửa sổ ở hai bờn của thiết bị: + Màu đỏ với màu lục thu được ỏnh 
 sỏng màu 
 + Màu tớm với màu xanh thu được 
 ỏnh sỏng màu 
 + Màu đỏ với màu tớm thu được 
 màu 
 Kết luận: Khi trộn 2 ỏnh sỏng ta được 
 ỏnh sỏng màu khỏc. 
 + Khi khụng cú ỏnh sỏng thỡ ta thấy 
 tối (thấy màu đen) → Khụng cú “ỏnh 
 sỏng màu đen”. 
 III. Trộn ba ỏnh sỏng màu với nhau 
 để được ỏnh sỏng trắng. 
 1. Thớ nghiệm 2: 
 - Để 3 tấm lọc vào 3 cửa sổ. 
 - Di chuyển màn hứng ỏnh sỏng. 
 2. Kết luận: Trộn 3 ỏnh sỏng màu với 
 nhau thỡ thu được ỏnh sỏng màu trắng. 
 4. Củng cố. 
- Hãy nêu một số cách phân tích ánh sáng trắng? 
- Thế nào là trộn cỏc ỏnh sỏng màu với nhau? Kết quả của việc khi trộn hai hoặc 
ba ỏnh sỏng màu với nhau? 
 5. Hớng dẫn về nhà. Học bài, làm C8 + bài tập trong SBT