Giáo án Vật lí 9 - Tiết 17: Sự nhiễm từ của sắt và thép. Nam châm điện ứng dụng của nam châm - Năm học 2023-2024

 Ngày soạn: 05/11/ 2023 
 TIẾT 17: SỰ NHIỄM TỪ CỦA SẮT VÀ THÉP- NAM CHÂM ĐIỆN 
 ỨNG DỤNG CỦA NAM CHÂM 
I. Mục tiêu: 
 1. Kiến thức: 
- Mô tả được thí nghiệm về sự nhiễm từ của sắt, thép qua đó so sánh được khả 
năng giữ từ tính của sắt và thép. 
- Biết được vì sao người ta sử dụng lõi sắt non để chế tạo nam châm điện và dùng 
thép để chế tạo nam châm vĩnh cửu. 
- Biết được hai cách làm tăng lực từ của Nam Châm điện tác dụng lên một vật là: 
tăng số vòng dây hoặc tăng cường độ dòng điện. 
- Kể tên được một số ứng dụng của nam châm trong trong đời sống và kỹ thuật. 
 2. Năng lực: 
2.1. Năng lực chung 
- Năng lực tự học: Đọc tài liệu, ghi chép cá nhân biết được. 
+ Sự nhiễm từ của sắt, thép qua đó so sánh được khả năng giữ từ tính của sắt và 
thép. 
+ Biết được vì sao người ta sử dụng lõi sắt non để chế tạo nam châm điện và dùng 
thép để chế tạo nam châm vĩnh cửu. 
+ Biết được hai cách làm tăng lực từ của Nam Châm điện tác dụng lên một vật là: 
tăng số vòng dây hoặc tăng cường độ dòng điện. 
+ Kể tên được một số ứng dụng của nam châm trong trong đời sống và kỹ thuật. 
- Năng lực hợp tác nhóm: Thảo luận và phản biện trong các hoạt động nhóm làm 
thí nghiệm về sự nhiễm từ của sắt và thép, nam châm điện. 
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin trước nhóm. 
2.2. Năng lực đặc thù 
- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học làm các bài tập liên quan. 
 3. Phẩm chất: 
- Chăm chỉ: Có ý thức vân dụng kiến thức học được vào làm bài tập, thực tế cuộc 
sống. Có ý thức học tốt bộ môn. 
- Trung thực, trách nhiệm trong việc đọc, báo cáo kết quả thí nghiệm, hợp tác 
trong hoạt động nhóm. 
II. Chuẩn bị: 
 Chuẩn bị cho mỗi nhóm: 1 ống dây, 1 kim nam châm, 1 giá TN, 1 biến trở, 
1 ampe kế, 1 khoá, 1 nguồn điện, 5 đoạn dây nối, 1 lõi sắt non, 1 lõi thép đặt vừa 
trong lòng ống dây, 1 ít đinh sắt nhỏ hoặc mẩu vụn sắt. 
III. Tổ chức hoạt động dạy học 
1. Ổn định tổ chức (1 phút) 2. Kiểm tra bài cũ (4 phút) 
 ? Em hãy nêu quy tắc nắm “Bàn tay phải” 
3. Bài mới 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung 
 *Hoạt động 1: Tình huống học tập (3’) 
 Một nam châm điện mạnh có thể hút 
 được xe tải nặng hàng chục tấn, trong khi 
 đó chưa một nam châm vĩnh cửu nào có 
 được lực hút mạnh như vậy. Nam châm 
 điện được tạo ra như thế nào, có gì lợi 
 hơn nam châm vĩnh cửu? 
 - HS suy nghĩ, trả lời. 
 *Hoạt động 2: Làm TN về tác dụng I. Sự nhiễm từ của sắt- Thép 
 của lõi sắt hoặc lõi thép trong lòng ống 1. Thí nghiệm 
 dây có dòng điện chạy (5’) 
 - GV yêu cầu HS đọc tài liệu 
 - HS đọc tài liệu 
 - GV yêu cầu HS quan sát H.25.1- SGK 
 - HS quat sát, nhận dạng các dụng cụ và 
 cách bố trí TN trong H.25.1 SGK. 
 GV mời HS nêu mục đích TN. 
 GV phát dụng cụ 
 GV yêu cầu các nhóm tiến hành TN: Để 
 cho kim nam châm đứng thăng bằng rồi 
 mới đặt cuộn dây sao cho trục kim nam 
 châm song song với mặt ống dây, sau đó 
 mới đóng mạch điện 
 GV yêu cầu Hs các nhóm quan sát hiện 
 tượng về độ lệch của kim nam châm 
 trong hai trường hợp: 
 + Lõi sắt 
 + Lõi thép 
 - Các nhóm bố trí và tiến hành TN theo 
 hình vẽ và yêu cầu của SGK. 
 - HS quan sát và nêu được hiện tượng xảy 
 ra với đinh sắt khi ngắt dòng điện chạy 
 qua ống dây trong các trường hợp: ống 
 dây có lõi sắt non, ống dây có lõi thép. - Gv gọi HS trả lời 
- Cùng HS trong lớp nhận xét 
*Hoạt động 3: Tiến hành TN so sánh 
khả năng giữ từ tính của lõi sắt và lõi 
thép khi ngắt khoá điện (10’) 
GV yêu cầu HS làm việc với SGK và 
nghiên cứu H.25.2. 
GV mời HS nêu mục đích của TN. 
GV yêu cầu làm việc theo nhóm, bố trí 
và thay nhau tiến hành TN, tập trung 
quan sát chiếc đinh sắt. C1: Khi ngắt dòng điện đi qua ống dây, 
*Có hiện tượng gì xảy ra với chiếc đinh lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép 
sắt khi ngắt dòng điện chạy qua ống dây? thì vẫn giữ được từ tính. 
GV mời HS trả lời C1 2. Kết luận 
 * Sự nhiễm từ của sắt non và thép có gì - Lõi sắt, thép làm tăng tác dụng từ cua 
khác nhau? ống dây có dòng điện chạy qua. 
GV thông báo về sự nhiễm từ của sắt và - Khi ngắt điện, lõi sắt non mất hết từ 
thép khi được đặt trong từ trường. tính còn lõi thép thì vẫn giữ được từ tính. 
*Hoạt động 4: Tìm hiểu nam châm II. Nam châm điện. 
điện (10’) C2: Các con số khác nhau (1000, 1500) 
GV yêu cầu HS đọc tài liệu ghi trên ống dây có thể được sử dụng với 
- GV yêu cầu các nhóm thảo luận trả lời những số vòng dây khác nhau, tùy theo 
câu C2 và câu C3 cách chọn để nối hai đầu ống dây với 
- Cá nhân HS làm việc với SGK và quan nguồn điện. Dòng chữ 1A- 22 cho biết 
sát H.25.3 để thực hiện C2. ống dây được dùng với dòng điện có 
* Có những cách nào làm tăng lực từ của cường độ 1A, điện trở của ống dây là 
nam châm điện? 22 
HS trả lời và rút ra cách làm tăng lực từ C3: Nam châm b mạnh hơn c mạnh hơn 
của Nam Châm điện. a; d mạnh hơn c; e mạnh hơn b và d. 
*Hoạt động 5: Tìm hiểu nguyên tắc III. Loa điện 
hoạt động và cấu tạo của loa điện (20’) 1. Nguyên tắc hoạt động của loa điện. 
* Một trong những ứng dụng của nam a) Thí nghiệm 
châm là Loa điện mà các em đã rất quen 
thuộc. Loa điện có cấu tạo và hoạt động 
như thế nào? 
Hs có thể dự đoán trả lời 
Chúng ta cùng tìm hiểu thông qua TN: Gv yêu cầu các nhóm mắc mạch điện 
theo hướng dẫn: 
+ Mắc ống dây vào một cực của nam 
châm chữ U. 
+ Không tiếp xúc trực tiếp với nam châm. 
+ Khi đóng khóa K 
+ Khi đóng khóa K và di chuyển biến trở 
phải nhanh, rứt khoát. b) Kết luận 
Gv yêu cầu Hs quan sát kỹ hiện tượng - Khi có dòng điện chạy qua, ống dây 
xảy ra với ống dây trong hai trường hợp. chuyển động. 
Hs lắng nghe - Khi cường độ dòng điện thay đổi, ống 
Các nhóm tiến hành TN theo hướng dẫn dây dịch chuyển dọc theo khe hở giữa 
Gv yêu cầu Hs rút ra kết luận theo nội hai cực của nam châm. 
dung sau: 
- Khi có dòng điện chạy qua qua 
- Khi có dòng điện chạy qua qua thay đổi 
- Gv yêu cầu Hs đọc phần 2 
- HS đọc tài liệu phần 2 2. Cấu tạo của loa điện 
* Cấu tạo Loa điện gồm mấy bộ phận Âm biến đổi thành dòng điện. Âm dao 
chính, tên các bộ phận, chúng có chức động dòng điện cũng dao động 
năng gì? từ trường dao động ống dây dao 
* Quá trình biến đổi dao động điện thành động màng loa dao động phát ra 
dao động âm trong loa điện diễn ra như âm. 
thế nào? 
Hs trả lời 
*Hoạt động 6: Vận dụng (7’) IV. Vận dụng 
GV mời lần lượt HS trả lời các câu C4, C5 C4. Vì khi chạm vào đầu thanh nam 
GV mời một học sinh trả lời câu C6 châm thì mũi kéo đã bị nhiễm từ và trở 
Lần lượt HS trả lời các câu hỏi C4, C5, thành một nam châm. Mặt khác, kéo làm 
C6. bằng thép nên sau khi không còn tiếp 
HS khác nhận xét, bổ xung xúc với nam châm nữa, nó vẫn giữ được 
- HS làm bài theo nhóm trả lời từ tính lâu dài. 
* Bài tập thêm C5. Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống 
Yêu cầu học sinh làm bài 25.1 và 25.2 dây của nam châm. 
trong sách bài tập C6. Lợi thế của nam châm điện: 
- Các biện pháp GD bảo vệ môi trường: - Có thể chế tạo nam châm điện cực 
+ Trong các nhà máy cơ khí, luyện kim mạnh bằng cách tăng số vòng dây và 
có nhiều các bụi, vụn sắt, việc sử dụng tăng cường độ dòng điện đi qua ống dây. các nam châm điện để thu gom bụi, vụn - Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống dây 
 sắt làm sạch môi trường là một giải pháp là nam châm điện mất hết từ tính. 
 hiệu quả. - Có thể thay đổi tên từ cực của nam 
 + Loài chim bồ câu có một khả năng đặc châm điện bằng cách đổi chiều dòng 
 biệt, đó là có thể xác định được phương điện qua ống dây. 
 hướng chính xác trong không gian. Sở dĩ 
 như vậy bởi vì trong bộ não của chim bồ 
 câu có các hệ thống như la bàn, chúng 
 được định hướng theo từ trường Trái Đất. 
 Sự định hướng này có thể bị đảo lộn nếu 
 trong môi trường có quá nhiều nguồn 
 phát sóng điện từ. Vì vậy, bảo vệ môi 
 trường tránh ảnh hưởng tiêu cực của sóng 
 điện từ là góp phần bảo vệ thiên nhiên. 
4. Củng cố: 
- Đặt lõi sắt hay thép vào trong lòng ống dây, có tác dụng gì? 
-Tại sao sắt non được dùng làm nam châm điện còn thép được dùng làm nam 
châm vĩnh cửu? 
- Những lợi thế của nam châm điện so với nam châm vĩnh cửu là gì? 
5. Hướng dẫn về nhà: 
- VN Học thuộc “ghi nhớ”, làm các bài tập trong SBT. 
- VN Đọc mục "Có thể em chưa biết", đọc trước bài 26.