Giáo án Lịch sử 8 (Kết nối tri thức) - Bài 16: Việt Nam dưới thời Nguyễn (Nửa đầu thế kỉ XIX) - Năm học 2023-2024

 Ngày soạn: 25/2/2024 
Ngày dạy: 
 CHƯƠNG 7: VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX 
 BÀI 16: VIỆT NAM DƯỚI THỜI NGUYỄN (NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX) 
Tiết 1( PPCT: 33) 
I. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU 
 Sau bài học này, giúp HS: 
1. Về kiến thức 
- Mô tả được sự ra đời của nhà Nguyễn. 
- Trình bày được những nét chính về tình hình chính trị, sự phát triển kinh tế, văn hóa, 
xã hội của Việt Nam thời nhà Nguyễn. 
 - Mô tả được quá trình thực thi chủ quyền đối với quân đảo Hoàng Sa và quần đảo 
Trường Sa của các vua Nguyễn. 
2. Về năng lực 
* Năng lực chung: 
- Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự 
sáng tạo. 
- Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động nhóm và trao đổi 
công việc với giáo viên. 
*Năng lực riêng: 
- Sưu tầm ca dân, tục ngữ ở địa phương phản ánh tình hình xã hội phong kiểu, nhận 
xét về các thành tựu nghệ thuật thời kì này 
 - Biết phân tích giá trị những thành tựu đã đạt được về khoa học - kĩ thuật ở nước ta 
thời kì này. 
- Có những việc làm phù hợp để góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo, quần đảo Trường 
Sa và quần đảo Hoàng Sa. 
- Vận dụng kiến thức trong bài về quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Trường 
Sa với quần đảo Hoàng Sa, rút ra những bằng chứng lịch sử có ý nghĩa đối với công 
cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo ngày nay. 
3. Về phẩm chất 
- Lòng yêu nước: Bồi dưỡng lòng yêu nước tự hào dân tộc. 
- Trách nhiệm: Bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử văn hóa dân tộc 
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
1. Giáo viên. 
- Giáo án soạn theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập dành cho HS. - Các kênh hình (phóng to). 
- Máy tính, máy chiếu (nếu có). 
2. Học sinh 
- SGK 
- Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu 
cầu của GV. 
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 
HOẠT ĐỘNG 1. KHỞI ĐỘNG 
 a) Mục tiêu: Giúp HS 
 - Kết nối kiến thức từ cuộc sống vào nội dung bài học. Giúp khơi gợi tính tò mò của HS, 
 tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. 
 b) Nội dung: 
 GV: Giao nhiệm vụ cho HS 
 HS quan sát nghe bài hát, hoạt động cá nhân để trả lời câu hỏi của GV 
 c) Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức 
 d) Tổ chức thực hiện: 
 B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) 
 GV cho HS xem hình ảnh và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: 
 ?Em biết gì về Đại nội Huế? 
 Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập. - HS trả lời câu hỏi. 
 - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết 
 Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động 
 - GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi. 
 - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 
 B4: Kết luận, nhận định (GV) 
 - Nhận xét câu trả lời của HS, chốt kiến thức, chuyển dẫn vào hoạt động hình thành kiến 
 thức mới. 
 - Viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo. 
 Khu Đại nội Huế thuộc cụm quần thể Di tích Cổ đỏ Huế, nơi lưu giữ nhiều dấu ấn đặc 
 sắc của một vương triều phong kiến trong lịch sử Việt Nam, được UNESCO ghi danh là 
 Di sản văn hoa thế giới (1999). Vương triều nào được đề cập ở trên? Hãy chia sẻ những 
 điều em biết về vương triều đó thông qua bài học hôm nay. 
HOẠT ĐỘNG 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI 
1. Sự ra đời của nhà Nguyễn 
 a. Mục tiêu: 
- Mô tả được sự ra đời của nhà Nguyễn. 
b. Nội dung: HS quan sát máy chiếu, sử dụng SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo 
yêu cầu của GV. 
c. Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức 
d. Tổ chức thực hiện 
 Hoạt động dạy – học Sản phẩm dự kiến 
 B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) 1. Nhà Nguyễn thành 
 Nhiệm vụ 1: Sự thành lập Vương triều Nguyễn lập và củng cố quyền 
 thống trị 
 GV chiếu 1 đoạn video về sự ra đời của nhà Nguyễn và yêu 
 a. Sự thành lập Vương 
 cầu: 
 triều Nguyễn 
 ? Xem đoạn video kết hợp kiến thức SGK và cho biết sự ra đời 
 - Sau khi Quang Trung 
 của nhà Nguyễn? 
 mất, mâu thuẫn nội bộ 
 Nhiệm vụ 2: Nhà Nguyễn củng cố quyền lực thống trị 
 ngày càng sâu sắc, uy tín 
 GV yêu cầu HS thảo luận nhóm hoàn thành bảng sau Lĩnh vực Tình hình nổi bật giảm sút, lực lượng suy 
 yếu. 
 Luật pháp 
 - Năm 1802, Nguyễn Ánh 
 Tổ chức hành chính đánh bại Triều Tây Sơn 
 lập ra nhà Nguyễn, lấy 
 Ngoại giao 
 niên hiệu là Gia Long, 
B2: Thực hiện nhiệm vụ đóng đô ở Phú Xuân ( 
GV hướng dẫn HS trả lời Huế). 
HS: Quan sát ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi. b. Nhà Nguyễn củng cố 
Nhiệm vụ 1: Sự thành lập Vương triều Nguyễn quyền lực thống trị 
GV hướng dẫn HS giải mã được thông tin phần Nhân vật lịch - Luật pháp: Nhà Nguyễn 
sử: Hoàng đế Gia Long là ai? Ngay sau khi lên ngôi, nhà vua ban hành bộ Hoàng Việt 
đã thi hành một chính sách chính trị như thế nào? Kết quả của luật lệ (Luật Gia Long) 
chính sách đó là gì? nhằm đặt cơ sở pháp lí 
- Mô tả được sự ra đời của nhà Nguyễn, cho nhà nước quân chủ. 
+ Xác định mốc thời gian quan trọng có liên quan đến sự ra - Tổ chức hành chính: 
đời của nhà Nguyễn. Với cuộc Cải cách Minh 
+ Sử dụng các câu hỏi định hướng cho hoạt động Mạng, bộ máy quản lí nhà 
? Sau khi vua Quang Trung qua đời, ai là người kế vị ông? nước từ Trung ương 
? Tình hình nhà Tây Sơn sau đó như thế nào? xuống địa phương được 
? Sự kiện quân của Nguyễn Phúc Ánh chiếm được Phú Xuân hoàn thiện. Cả nước được 
cho biết điều gì? chia thành 30 tỉnh và 1 
? Sự kiện nào cho biết nhà Tây Sơn chính thức sụp đổ và sự ra phủ (Thừa Thiên). 
đời của nhà Nguyễn? - Ngoại giao: Nhà 
Gv cung cấp thông tin Nguyễn thực hiện chính 
 sách ngoại giao mềm dẻo 
- Vua Gia Long tên là Nguyễn Phúc Ánh (Anh), ngoài ra còn 
 với nhà Thanh, nhưng lại 
có tên là Chủng và Noãn, con thứ 3 của Nguyễn Phúc Côn khước từ quan hệ và giao 
(Luân) và bà Nguyễn Thị Hoàn. Nguyễn Phúc Ánh sinh ngày thương với các nước Âu – 
 Mỹ, kể cả Pháp, thi hành 
15 tháng Giêng năm Nhâm Ngọ (8-2-1762). 
 chính sách cấm đạo gay 
Năm 1775, lợi dụng sự suy sụp của triều đình chúa Nguyễn do gắt (bắt đầu từ thời Minh 
cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, quân Trịnh vào chiếm Phú Xuân khiến Nguyễn Phúc Ánh phải trốn vào Nam. Từ đó ông bôn Mạng), gây nhiều hệ luỵ 
tẩu gian nan, tìm đủ mọi cách chiêu tập lực lượng để giành lại về sau. 
vương quyền cho họ Nguyễn. 
- Theo lịch sử ghi chép, triều đại nhà Nguyễn đã trải qua 13 
đời trị vị, từ năm 1802 đến năm 1945. Cũng giống như bao 
triều đại khác, triều đại nhà Nguyễn cũng đã có những bước 
phát triển, thăng trầm theo suốt dòng chảy lịch sử Việt Nam. 
Nhiệm vụ 2: Nhà Nguyễn củng cố quyền lực thống trị 
- Gv hướng dẫn Hs Quan sát và khai thác được sơ đồ 19.2 các 
đơn vị hành chính Việt Nam thời Gia Long. Sơ đồ cho thấy 3 
nhánh hành chính nào Vì sao nhà vua chỉ trực tiếp quản lí 4 
doanh và 7 trấn. Điều đó ảnh hưởng như thế nào đến tính tập 
quyền? Vì sao 5 nội trấn Bắc Thành và 2 trấn Thanh Hóa, 
Nghệ An lại do các cựu thân nhà Lê đứng đầu. 
- Quan sát và khai thác được lược đồ 19.3 về hành chính thời 
Minh Mạng - Bản đồ Đại Nam nhất thông toàn đồ (lưu ý tên 
bản đồ, tên nước đơn vị hành chính, quần đảo Hoàng Sa, quần 
đảo Trường Sa đã tách thành hai tên riêng nhưng vẫn chung 
1 đơn vị hành chính. 
- Về hành chính 
- Về pháp luật: 
Bộ luật Gia Long gồm 398 điều chia thành 22 quyển. Bộ luật 
phân thành 6 loại tương ứng với chức năng do 6 bộ phụ trách 
để tiện thi hành, gồm: Danh lệ, Lại luật, Hộ luật, Lễ luật, Binh 
luật, Công luật và Tỷ dẫn luật đều quy định về việc áp dụng 
luật pháp. 
Trong 398 điều của Bộ luật Gia Long, có tới 79 điều quy định 
về các tội liên quan đến tham nhũng, điều chỉnh hành vi của 
quan lại lạm quyền. Điều 31 quy định, quan lại nhận hối lộ 
phải chịu hình phạt thấp nhất là 70 trượng, cao nhất là treo cổ. Điều 111 quy định, quan lại dùng uy thế (chức vụ) vô cớ bắt 
trói người và tra khảo họ nơi tư gia (không kể có thương tích 
hay không thương tích) thì tăng hơn người thường 2 bậc tội. 
Nếu nạn nhân chết, người ấy bị xử treo cổ... 
Một số điều trong Luật Gia Long liên quan đến đạo đức xã 
hội 
Quyển 9, mục Lễ luật, Điều 17, quy định: ...Nếu con đối với 
cha mẹ, cháu đối với ông bà già trên 80 tuổi mà lại bị bệnh 
nặng, trong nhà không có ai thay mình chăm sóc, mà không 
chịu về hầu hạ. khép vào tội bỏ nhiệm vụ chăm sóc cha mẹ... 
phạt 80 trượng". 
Quyển 15, mục Hình luật, Điều 10, quy định: "Nếu đánh thầy 
dạy học của mình thì tăng thêm hai bậc tội so với đánh người 
thường. 
(Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long), tập III và tập IV, NXB 
Văn hoá Thông tin, Hà Nội, 1994, trang 448 và trang 761) 
- Về quân đội 
- Tăng cường củng cố lực lượng quân đội 
- Về đối ngoại 
+Với nhà Thanh: Phục tùng 
+ Với Chân Lạp, Lào: Bắt họ thần phục 
+ Với phương Tây: đóng cửa 
Đường lối ngoại giao đặc trưng của chế độ phong kiến mang 
tính bảo thủ, lạc hậu và sai lầm ở giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX 
B3: Báo cáo kết quả hoạt động. 
GV yêu cầu HS trả lời. 
HS trả lời câu hỏi của GV. 
B4: Kết luận, nhận định (GV) 
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực 
hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến 
thức đã hình thành cho học sinh. 
HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP 
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức của bài học vào việc làm bài tập cụ thể. 
b) Nội dung: HS suy nghĩ cá nhân trả lời câu hỏi của GV 
c) Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS 
d) Tổ chức thực hiện 
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: 
GV đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm, HS trả lời ôn tập kiến thức 
Câu 1: Vua Gia Long đã cho ban hành bộ luật nào ? 
A. Hoàng triều luật lệ. 
B. Quốc triều hình luật. 
C. Luật Hồng Đức. 
D. Hình thư 
Câu 2: Nhà Nguyễn được thành lập vào năm nào? 
A. 1804 
B. 1803 
C. 1802 
D. 1801 
Câu 3: Nhà Nguyễn ở đầu thế kỉ XIX có mối quan hệ như thế nào với nhà Thanh? 
A. thần phục 
B. đối đầu gay gắt 
C. không ổn định lúc đối đầu, lúc hòa dịu 
D. không có quan hệ gì 
Câu 4: Công lao to lớn đầu tiên của nhà Nguyễn đối với lịch sử dân tộc đầu thế kỉ 
XIX là gì? 
A. hoàn thành thống nhất đất nước 
B. ban hành bộ Hoàng Việt luật lệ 
C. ổn định đời sống nhân dân 
D. thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển 
Câu 5: Đâu là nguyên nhân chính khiến nhà Nguyễn thi hành chính sách "bế quan 
tỏa cảng", đóng cửa thậm chí là cự tuyệt các nước phương Tây ? 
A. Vì các nước trong khu vực cũng đều đóng cửa, không giao thiệp với phương Tây. 
B. Vì nhà Nguyễn chỉ muốn buôn bán và quan hệ với những nước trong khu vực. 
C. Vì lo sợ nguy cơ xâm lược từ các nước tư bản phương Tây. 
D. Vì các nhà buôn phương Tây không trung thực trong buôn bán. 
B2: Thực hiện nhiệm vụ 
- HS xác định yêu cầu của GV 
- GV hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi B3: Báo cáo kết quả hoạt động 
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi. 
- HS trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần) 
Sản phẩm dự kiến 
1. In-do-ne-xia 
2. Bồ Đào Nha 
3. Anh 
4. Cần Vương 
5. Tây Ban nha 
6. Việt nam 
7. Đông-ti-mo 
8. Mác 
Từ khóa: Đông nam á 
B4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét bài làm của HS. 
HOẠT ĐỘNG 4. VẬN DỤNG 
a) Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS 
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS thực hiện nhiệm vụ. 
c) Sản phẩm: Bài làm của HS. 
d) Tổ chức thực hiện 
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao bài tập) 
Bài tập: 
Tìm hiểu them những điều luật trong bộ luật Hoàng Triều luật lệ (Luật Gia Long) mà 
có thể áp dụng cho xã hội hiện nay? 
B2: Thực hiện nhiệm vụ 
- GV hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề. 
- HS đọc và xác định yêu cầu của bài tập. 
B3: Báo cáo kết quả hoạt động 
- GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành. 
- HS làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV theo hướng dẫn. 
B4: Kết luận, nhận định (GV) - Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bài 
không đúng qui định (nếu có). 
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau.