Giáo án Khoa học tự nhiên 7 - Chương VII: Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật - Bài 28: Trao đổi khí ở sinh vật - Năm học 2023-2024

Ngày soạn: 02/03/2024 
 CHƯƠNG VII: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ 
 CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT 
 BÀI 28: TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT 
 Thời gian thực hiện: 4 tiết 
I. Mục tiêu 
1. Kiến thức: 
- Nêu lên được khái niệm trao đổi khí ở sinh vật. 
- Sử dụng được hình ảnh để mô tả cấu tạo và chức năng của khí khổng, mô tả 
được quá trình trao đổi khí ở khí khổng. 
- Sử dụng được sơ đồ khái quát hóa mô tả được đường đi của khí qua các cơ quan 
của hệ hô hấp ở người, động vật và quá trình trao đổi khí ở người. 
- Vận dụng được những kiến thức về trao đổi khí ở thực vật, động vật và người 
trong trồng trọt, bảo vệ cơ thể và môi trường sống để có hệ hô hấp khỏe mạnh. 
2. Năng lực: 
2.1. Năng lực chung 
- Năng lực tự học và tự chủ: 
+ Chủ động, tích cực nhận tất cả các nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ GV giao. 
+ Tự quyết định cách thức thực hiện, phân công trách nhiệm cho các thành viên 
trong nhóm khi hoạt động nhóm. 
+ Tìm kiếm thông tin, tham khảo nội dung sách giáo khoa về cấu tạo chức năng 
của khí khổng, cơ quan trao đổi khí ở động vật. 
+ Tự đánh giá quá trình và kết quả thực hiện của các thành viên và nhóm. 
- Năng lực giao tiếp và hợp tác trong hoạt động nhóm (tìm hiểu về cấu tạo và chức 
năng của khí khổng, quá trình trao đổi khí. ): 
+ Tập hợp nhóm theo đúng yêu cầu, nhanh và đảm bảo trật tự. 
+ Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp. 
+ Hỗ trợ các thành viên trong nhóm cách thực hiện nhiệm vụ. 
+ Ghi chép kết quả làm việc nhóm một cách chính xác, có hệ thống. 
+ Thảo luận, phối hợp tốt và thống nhất ý kiến với các thành viên trong nhóm để 
cùng hoàn thành nhiệm vụ nhóm. 
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: 
+ Giải quyết được vấn đề quan sát các vật nhỏ trong cuộc sống và nghiên cứu khoa 
học. 
+ Nêu được nhiều biện pháp bảo quản kính lúp đúng cách. 
 2.2. Năng lực khoa học tự nhiên 
- Nêu lên được khái niệm trao đổi khí ở sinh vật. 
- Sử dụng được hình ảnh để mô tả cấu tạo và chức năng của khí khổng, mô tả 
được quá trình trao đổi khí ở khí khổng. 
- Sử dụng được sơ đồ khái quát hóa mô tả được đường đi của khí qua các cơ quan 
của hệ hô hấp ở người, động vật và quá trình trao đổi khí ở người. 
- Vận dụng được những kiến thức về trao đổi khí ở thực vật, động vật và người 
trong trồng trọt, bảo vệ cơ thể và môi trường sống để có hệ hô hấp khỏe mạnh. 
Phẩm chất: 
Thông qua thực hiện bài học sẽ tạo điều kiện để học sinh: 
- Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập. 
- Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện tất cả các 
nhiệm vụ. 
- Trung thực, cẩn thận trong thực hành, ghi chép kết quả. 
II. Thiết bị dạy học và học liệu 
- Hình ảnh 28.1, 28.2, 28.3, 28.4. 
- Phiếu học tập bảng 28.1. 
- Chuẩn bị cho mỗi nhóm học sinh: phiếu học tập. 
- Đoạn video: + cơ chế đóng mở khí khổng 
- + Trao đổi khí ở các động vật khác nhau + Cách sơ cứu trẻ bị hóc dị vật 
III. Tiến trình dạy học 
TIẾT 91 
1. Hoạt động 1: Hoạt động khởi động (mở đầu) 
a. Mục tiêu: kích thích trí tò mò và giới thiệu về bài học 
b. Nội dung: HS quan sát SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo yêu cầu của 
GV. 
c. Sản phẩm: Từ bài HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra. 
d. Tổ chức thực hiện: 
Dẫn dắt: GV hướng dẫn hs thực hiện động tác hít vào thở ra ( hít sâu 3 giây sau 
đó thở ra nhẹ nhàng). Hoạt động hít thở hs vừa thực hiện cũng như sự thở diễn ra 
hằng ngày gọi là sự trao đổi khí ở người. Vậy trao đổi khí là gì? Trao đổi khí diễn 
ra như thế nào ở cả động vật và thực vật? Chúng ta cùng tìm hiểu vào nội dung 
bài học hôm nay: “trao đổi khí ở sinh vật”. 
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới 
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu trao đổi khí ở sinh vật. 
a) Mục tiêu: HS nêu lên được khái niệm trao đổi khí ở sinh vật. 
b) Nội dung: 
HS dựa vào hình ảnh và thông tin trong SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo 
yêu cầu của GV, hoàn thiện bảng 28.1. 
c) Sản phẩm: 
HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra, bảng 28.1 hoàn thiện. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của GV và HS Sản phẩm dự kiến 
 - Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: I. Trao đổi khí ở sinh vật 
 HS đọc SGK, quan sát hình ảnh sơ đồ trao đổi - Trao đổi khí là quá trình sinh 
 khí tìm hiểu các khí cơ thể sinh vật lấy vào và vật lấy O2 hoặc C02 từ môi 
 thải ra, hoàn thiện bảng 28.1 sgk, để nêu lên trường vào cơ thể, đóng thời 
 khái niệm trao đổi khí ở sinh vật. 
 thải ra môi trường khí CO2, 
 GV bổ sung: Ở ĐV trao đổi khí là biểu hiện 
 hoặc O2. 
 bên ngoài của hô hấp còn hô hấp tế bào là biểu 
 - Trao đổi khí giữa cơ thể sinh 
 hiện bên trong của hô hấp. 
 vật với môi trường diễn ra theo 
 Gv đặt ra câu hỏi liên quan đến hoạt động trao 
 cơ chế khuếch tán. 
 đổi khí: 
 - Bảng 28.1: 
 + Trao đổi khí là gì? 
 i khí Khí Khí 
 + Trao đổi khí diễn ra theo cơ chế nào? Trao đổ
 l y th i 
 + Trao đổi khí có liên quan gì đến hô hấp tế ấ ả
 bào? vào ra 
 Th c Quang CO2 O 
 + Nếu sống trong môi trường thiếu ôxi thì ự 2
 v t h p 
 điều gì xảy ra với cơ thể ĐV nói chung và con ậ ợ
 Hô h p O CO 
 người nói riêng? ấ 2 2
 ng Hô h p O CO 
 - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Độ ấ 2 2
 vật 
 HS quan sát hình kết hợp thông tin SGK để 
 hoàn thiện bảng 28.1 trả lời câu hỏi trong 
 phần hoạt động. 
 - Bước 3: Báo cáo, thảo luận: 
 HS phát hiểu trước lớp, HS còn lại nghe và bổ 
 sung 
 - Bước 4: Kết luận, nhận định: 
 Gv nhận xét đánh giá. 
 Bổ sung kiến thức: TĐK là cơ sở, điều kiện 
 để xảy ra quá trình hô hấp trong tế bào, vì vậy 
 mọi sinh vật đều cần diễn ra quá trình trao đổi 
 khí. 
Hướng dẫn về nhà: Học mục I và đọc trước mục II. 
TIẾT 92 
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu quá trình trao đổi khí ở thực vật. 
a) Mục tiêu: - Sử dụng được hình ảnh để mô tả cấu tạo và chức năng của khí 
khổng, mô tả được quá trình trao đổi khí ở khí khổng. 
- Vận dụng được những kiến thức về trao đổi khí ở thực vật trong trồng trọt. 
b) Nội dung: 
HS dựa vào hình ảnh và thông tin trong SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo 
yêu cầu của GV. 
c) Sản phẩm: 
HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của GV và HS Sản phẩm dự kiến 
 - Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: II. Quá trình trao đổi khí ở 
 HS đọc SGK, quan sát hình 28.1 trả lời các câu thực vật 
 hỏi. 1. Cấu tạo của khí khổng 
 + Cơ quan trao đổi khí ở thực vật là gì? Mô tả - Thực vật trao đổi khí với môi 
 cấu tạo cơ quan đó? trường chủ yếu qua khí khổng 
 + Nêu chức năng của khí khổng? (ở biểu bì lá cây). Mỗi khí 
 HS hoạt động theo nhóm ( lớp chia 8 nhóm hoạt khổng gốm hai tế bào hình hạt 
 động 5 phút) trả lời câu hỏi lệnh sgk: đậu nằm áp sát nhau, thành 
 + Cấu tạo tế bào khí khổng phù hợp với chức ngoài mỏng, thành trong dày. 
 năng trao đổi khí ở thực vật như thế nào? 2. Chức năng của khí khổng 
 + Quan sát Hình 28.1, cho biết sự khác nhau - Chức năng: trao đổi khí và 
 giữa quá trình trao đổi khí qua khí khổng trong thực hiện quá trình thoát hơi 
 hô hấp và quang hợp? nước cho cây. 
 + Quá trình trao đổi khí chịu ảnh hưởng của - Quá trình TĐK chịu ảnh 
 những yếu tố nào? Cây bị thiếu nước ảnh hưởng của các yếu tố như ánh 
 m, không khí. 
 hưởng như thế nào đến quá trình trao đổi khí? sáng, độ ẩ
 - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: 
 HS quan sát hình kết hợp thông tin SGK thảo 
 luân nhóm để trả lời câu hỏi trong phần hoạt 
 động. 
 - Bước 3: Báo cáo, thảo luận: 
 HS phát hiểu trước lớp, HS còn lại nghe và bổ 
 sung. 
 - Bước 4: Kết luận, nhận định: 
 Gv nhận xét đánh giá. 
 Bổ sung kiến thức: Khí khổng tập trung chủ 
 yếu ở mặt dưới lá (đối với cây trên cạn) và ở 
 mặt trên đối với cây thủy sinh, khí khổng không 
 bao giờ đóng hoàn toàn, độ mở của khí khổng 
 tăng từ sáng đến trưa rồi giảm dần và nhỏ nhất 
 lúc chiều tối. 
Hướng dẫn về nhà: Học mục I, II và đọc trước mục III. 
TIẾT 93 
Hoạt động 2.3: Tìm hiểu sự trao đổi khí ở động vật. 
A) Mục tiêu: - Sử dụng được sơ đồ khái quát hóa mô tả được đường đi của khí 
qua các cơ quan của hệ hô hấp ở người, động vật và quá trình trao đổi khí ở người. 
- Vận dụng được những kiến thức về trao đổi khí ở động vật và người trong bảo 
vệ cơ thể và môi trường sống để có hệ hô hấp khỏe mạnh. 
b) Nội dung: 
HS dựa vào hình ảnh và thông tin trong SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo 
yêu cầu của GV. 
c) Sản phẩm: 
HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của GV và HS Sản phẩm dự kiến 
 - Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: III. Trao đổi khí ở động vật 
 Yêu cầu HS quan sát hình 28.2, 28.3, 28.4, 1. Cơ quan trao đổi khí ở 
 video trao đổi khí ở các động vật khác nhau. động vật. 
 Thảo luận nhóm (chia lớp 8 nhóm hoạt động - Động vật trao đổi khí với môi 
 5 phút), trả lời các câu hỏi và yêu cầu sau: trường qua cơ quan trao đổi 
 + Quan sát Hình 28.2, cho biết tên cơ quan trao khí. Tuỳ từng loài động vật mà 
 đổi khi ở giun đất, cá, châu chấu và mèo. cơ quan trao đổi khí là da, hệ 
 + Quan sát Hình 28.3, mô tả đường đi của khí thống ống khí, mang hay phổi. 
 2. Quá trình trao đổi khí ở 
 qua cơ quan trao đổi khí ở động vật. 
 động vật (ví dụ ở người). 
 + Quan sát Hình 28.4, mô tả đường đi của khí 
 Ở người, khi hít vào, không 
 O2, và CO2, qua các cơ quan của hệ hô hấp ở khí đi qua đường dãn khí vào 
 người. đến phổi sẽ cung cấp O2 cho 
 + Điều gì sẽ xảy ra nếu đường dẫn khí bị tắc các tế bào; khí CO2 từ tế bào 
 nghẽn? Nêu những việc làm có lợi cho quá được máu chuyển tới phổi để 
 trình trao đổi khí ở người? thải ra ngoài môi trưởng qua 
 động tác thở ra. 
 - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: 
 HS quan sát hình kết hợp thông tin SGK thảo 
 luận nhóm để trả lời câu hỏi trong phần hoạt 
 động. 
 - Bước 3: Báo cáo, thảo luận: 
 HS phát biểu trước lớp, HS còn lại nghe và bổ 
 sung. 
 - Bước 4: Kết luận, nhận định: 
 Gv nhận xét đánh giá. 
 Bổ sung kiến thức: Cho hs xem video cách sơ 
 cứu trẻ khi bị hóc dị vật, giới thiệu các trường 
 hợp bị hóc dị vật do nhiều nguyên nhân để hs 
 biết cách phòng tránh cho bản thân và mọi 
 người. 
Hướng dẫn về nhà: Học bài 27 để vận dụng làm bài tập. 
TIẾT 94 
3. Hoạt động 3: Luyện tập 
a. Mục tiêu : Học sinh củng cố lại kiến thức. 
b. Nội dung : HS sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi. 
c. Sản phẩm : HS làm các bài tập 
d. Tổ chức thực hiện: 
+ Gv yêu cầu HS hoàn thành bài tập để đánh giá được mức độ hiểu vài và ôn tập 
kiến thức bài: 
28.1. Trao đổi khí ở sinh vật là quá trình 
A. Lấy khí O2 từ mòi trường vào cơ thể và thải khí CO2 từ cơ thể ra môi trường. 
B. Lấy khí CO2 từ môi trường vào cơ thể và thải khí O2 từ cơ thể ra mòi trường. 
C. Lấy khí O2 hoặc CO2 từ môi trường vào cơ thể, đóng thời thải khí CO2 hoặc 
O2 từ cơ thể ra môi trường. 
D. Lấy khí CO2 từ môi trường vào cơthể, đồng thời thải khí O2và CO2 ra ngoài 
môi trường. 
28.2. Trao đổi khí ở thực vật diễn ra thông qua quá trình nào? 
A. Quang hợp và thoát hơi nước. B. Hô hấp. 
C. Thoát hơi nước. D. Quang hợp và hô hấp. 
28.3. Trong quá trình quang hợp ở thực vật, các khí được trao đổi qua khí khổng 
như thế nào? 
A. CO2 và O2 khuếch tán từ môi trường vào trong tế bào lá, hơi nước thoát ra 
 ngoài. 
B. O2 và CO2 khuếch tán từ trong tế bào lá ra mòi trường. 
c. O2 khuếch tán từ mòi trường vào trong tế bào lá, CO2 khuếch tán từ trong tế 
bào lá ra mòi trường. 
D. CO2 khuếch tán từ môi trường vào trong tế bào lá, O2 khuếch tán từ trong tế 
bào lá ra môi trường. 
28.4. Chọn các từ/cụm từ phù hợp để hoàn thành đoạn thòng tin nói về trao đổi 
khí ở động vật và thực vật. 
Khi cây được chiếu sáng và được cung cấp đủ nước, ...(1)... mở, CO2 từ môi 
trường. Khuếch tán vào tế bào lá và O2 từ tê bào lá khuếch tán ra ngoài mỏi trường 
trong quá trình ...(2)..., ngược lại O2 từ ngoài môi trường khuếch tán vào tế bào lá 
và CO2 từ tê bào lá khuếch tán ra ngoài môi trường trong quá trình ...(3).... Khí 
CO2 do con người và động vật thải ra cung cấp cho cây xanh thực hiện quá trình 
quang hợp, tạo ra O2 cung cấp cho hoạt động ...(4)... của con người và động vật. 
Vì vậy, trổng nhiểu cây xanh sẽ giúp cho hoạt động ...(5)... ở sinh vật diễn ra hiệu 
quả và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người. 
28.5. Các khẳng định sau đây là đúng hay sai? 
STT Khẳng định Đúng/Sai 
1 Độ mở của khí khổng tăng dần từ sáng đến tối 
2 Khi cây thiếu ánh sáng và nước, quá trình trao đổi khí sẽ bị hạn chế 
3 Ở tất cả các loài thực vật, khí khổng tập trung chủ yếu ở mặt trên của lá 
4 Lau bụi cho lá là một biện pháp giúp quá trình trao đổi khí ở thực vật diễn 
ra thuận lợi. 
28.6. Phân tích sự phù hợp giữa cấu tạo của khí khổng với chức năng trao đổi khí 
ở thực vật. 
4. Hoạt động 4: Vận dụng 
a. Mục tiêu : Học sinh được củng cố lại kiến thức thông qua bài tập ứng dụng. 
b. Nội dung : HS sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi. 
(làm ở nhà) 
c. Sản phẩm : HS làm các bài tập. 
d. Tổ chức thực hiện: 
+ Gv yêu cầu HS hoàn thành bài tập : 
 - Giải thích tại sao khi sưởi ấm bằng than hoặc củi trong phòng kín, người 
trong phòng có thể bị ngất hoặc nguy hiểm đến tính mạng. Em hãy đề xuất biện 
pháp giúp hạn chế nguy hiểm trong trường hợp sưởi ấm bằng than hoặc củi. 
 - Tại sao khi ở trong phòng kín đông người một thời gian thì cơ thể thường 
thấy nhịp hô hấp tăng? Em hãy đề xuất biện pháp để quá trình trao đổi khí ở 
người diễn ra thuận lợi khi ởtrong phòng đông người, phòng ngủ, lớp học, ... 
Hướng dẫn về nhà: Học bài 27 để vận dụng làm bài tập.