Giáo án Khoa học tự nhiên 7 - Bài 23: Một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp - Năm học 2023-2024

 Ngày soạn: 04/02/2024 
BÀI 23: MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUANG HỢP 
 Thời gian thực hiện: 03 tiết 
 I. Mục tiêu: 
 1. Kiến thức: Sau khi học bài này, học sinh có khả năng: 
 - Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. 
 - Vận dụng được những hiểu biết về quang hợp để giải thích được ý nghĩa 
 thực tiễn của việc trồng và bảo vệ cây xanh. 
 2. Năng lực: 
 2.1. Năng lực chung: 
 - Năng lực tự chủ và tự học: tìm kiếm thông tin, đọc sách giáo khoa, quan 
sát tranh ảnh để tìm hiểu một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. 
 - Năng lực giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm để tìm ra các yếu tố: Ánh 
sáng, nước, khí carbon dioxide, nhiệt độ ảnh hưởng đến quang hợp như thế nào. 
 - Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giải thích được của việc trồng và 
bảo vệ cây xanh và đưa ra được các biện pháp bảo vệ cây xanh. 
 2.2. Năng lực khoa học tự nhiên: 
 - Năng lực nhận biết KHTN: biết được một số yếu tố ảnh hưởng đến quang 
hợp. 
 - Năng lực tìm hiểu tự nhiên: kể tên được những loài cây ưa sáng và ưa bóng 
 - Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học: Vận dụng được những hiểu biết về 
quang hợp để giải thích được ý nghĩa thực tiễn của việc trồng và bảo vệ cây xanh, 
giải thích các hiện tượng thực tiễn. 
 3. Phẩm chất: 
 *Thông qua thực hiện bài học sẽ tạo điều kiện để học sinh: 
 - Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ cá nhân nhằm 
tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. 
 - Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện nhiệm 
vụ tìm ra các yếu tố: Ánh sáng, nước, khí carbon dioxide, nhiệt độ ảnh hưởng đến 
quang hợp như thế nào. 
 - Trung thực, cẩn thận trong ghi chép kết quả thảo luận nhóm, làm bài tập 
trong vở bài tập và phiếu học tập. 
 II. Thiết bị dạy học và học liệu 
 1. Giáo viên: 
- Máy chiếu. 
- Các tranh hình 23.1 đến hình 23.3 và hình ảnh về vai trò của quang hợp. 
- Hình ảnh về tác hại của việc phá rừng, không bảo vệ cây xanh. 
 - Phiếu học tập : 
 2. Học sinh: 
Bài cũ ở nhà. Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước bài ở nhà, tìm hiểu ý nghĩa của cây xanh. 
 III. Tiến trình dạy học 
 TIẾT 79+ 80 
 1. Hoạt động 1: Mở đầu: (Xác định vấn đề học) 
 a) Mục tiêu: 
 - Giúp học sinh xác định được vấn đề cần học tập là nêu được một số yếu tố 
 ảnh hưởng đến quang hợp và giải thích được ý nghĩa thực tiễn của việc trồng 
 và bảo vệ cây xanh. 
 b) Nội dung: Học sinh tham gia trò chơi: Bức tranh bí ẩn và trả lời các câu 
hỏi. 
 c) Sản phẩm: 
 - Học sịnh tìm ra câu trả lời hình ảnh bí ẩn đó là: Hai hoạc sinh đang chăm 
sóc cây xanh và trả lời các câu hỏi. 
 d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung 
 *Chuyển giao nhiệm vụ học tập 
 - GV phổ biến luật chơi: lấy 2 đội chơi, mỗi đội 3 HS, 
 chiếu hình ảnh bị che bởi các miếng ghép. Bốc thăm, đội 
 nào được lật ô trước sẽ trả lời câu hỏi “Hình ảnh đó là gì?” 
 Nếu đội đó không trả lời được thì đội thứ 2 sẽ giành quyền 
 trả lời. Đội nào đưa ra được đáp án thì đội đó sẽ thắng 
 cuộc. 
 - Sau khi trả lời đúng hình ảnh thì tiếp tục trả lời câu hỏi: 
 + Việc làm của hai bạn có ý ghĩa gì? 
 + Quang hợp ở cây xanh có ý nghĩa gì? 
 + Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quang hợp? 
 *Thực hiện nhiệm vụ học tập 
 HS tham gia trò chơi và trả lời câu hỏi. 
 *Báo cáo kết quả và thảo luận 
 - HS trả lời hình ảnh đó là hai hoạc sinh đang chăm sóc 
 cây xanh. 
 - Ý nghĩa của việc làm đó là giúp cây xanh sinh trưởng, 
 phát triển tốt, năng suất cao. 
 - Dự kiếnys nghĩa của quang hợp: Tạo ra sản phẩm là 
 glucose và oxygen. 
 - Dự kiến các yếu tố nào ảnh hưởng đến quang hợp 
 *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ GV sẽ nhận xét, đánh giá hoạt động của 2 đội, chốt kết 
 quả đội chiến thắng và nhận xét bổ sung các câu trả lời. 
 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới 
 Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. 
 a) Mục tiêu: 
 - Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp. 
 - Giải thích, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. 
 b) Nội dung: 
 - Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên cứu thông tin trong SGK trang 
104,105, 106, quan sát hình ảnh trên máy chiếu, trả lời các câu hỏi: 
 H1. Nêu các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp? 
 H2. Hãy kể tên những loài cây ưa bóng và ưa sáng mà em biết? 
 H3. Cho biết ảnh hưởng của nồng độ khí CO2 đến quang hợp có giống nhau ở 
các loài cây không? Giải thích? 
 - HS hoạt động nhóm hoàn thành phiếu học tập. 
 c) Sản phẩm: 
 - HS qua hoạt động trả lời các câu hỏi H1, H2, H3 và phiếu học tập. 
 H1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp: Ánh sáng, nước, khí carbon 
dioxide, nhiệt độ. 
 H2. Một số cây ưa sáng: bàng, nhãn, dâu tây, vải, bưởi, cam, quýt, mít, dừa, 
mai, đào, ... 
 Một số cây ưa bóng: tú cầu, phát lộc, thường cuân, môn nước, xương rồng, 
trúc mây, lưỡi hổ, lan như ý, lá lốt, trầu không, ... 
 H3. Ảnh hưởng của nồng độ khí CO2 đến quang hợp không giống nhau ở các 
loài cây. Vì khả năng hấp thụ CO2 phụ thuộc vào số lượng khí khổng ở lá, điều kiện 
môi trường sống (độ ẩm, gió, ánh sáng), điều kiện môi trường sống sẽ ảnh hưởng 
đến độ mở khí khổng, khả năng khuếch tán khí vào khí khổng. 
- Phiếu học tập: 
 Yếu tố Ảnh hưởng đến quang hợp 
 - Trong giới hạn cho phép, khi cường độ ánh sáng tăng thì hiệu quả quang 
 Ánh sáng hợp sẽ tăng. Nhưng ánh sáng quá mạnh sẽ làm lá cây bị “đốt nóng”, làm 
 giảm hiệu quả quang hợp. 
 - Nước vừa là nguyên liệu của quang hợp, vừa là yếu tố tham gia vào 
 Nước 
 việc đóng, mở khí khổng, liên quan đến sự trao đổi khí. - Khi cây hấp thụ đủ nước, quang hợp diễn ra bình thường. Khi cây thiếu 
 nước, khí khổng đóng lại, lượng khí CO2 khuếch tán vào lá cây giảm 
 khiến quang hợp giảm. 
 - Trong giới hạn cho phép, khi cường độ khí carbon dioxide tăng thì hiệu 
 Khí quả quang hợp sẽ tăng. 
 carbon - Khi hàm nồng độ khí carbon dioxide tăng quá cao (khoảng 0,2%) hoặc 
 dioxide giảm xuống quá thấp (thấp hơn 0,008% - 0,01%), cây sẽ không quang 
 hợp được. 
 - Nhiệt độ thuận lợi nhất cho hầu hết các loài cây quang hợp là từ 25°C 
 – 35°C. 
 Nhiệt độ - Khi nhiệt độ giảm xuống quá thấp (thường dưới 10°C) hoặc tăng lên 
 quá cao (trên 40°C) sẽ làm ức chế hoạt động của các enzyme quang hợp 
 khiến quá trình quang hợp sẽ giảm dần, thậm trí là dừng hẳn. 
 2.- Mỗi loài cây khác nhau lại thích nghi với những điều kiện khí hậu (nhiệt 
độ, ánh sáng, độ ẩm, ) khác nhau, điều kiện khí hậu không thích hợp sẽ khiến hoạt 
động quang hợp của cây bị ức chế. Do đó, phải trồng cây đúng thời vụ để có nhiệt 
độ, ánh sáng, độ ẩm, phù hợp nhất giúp cây quang hợp tốt, sinh trưởng nhanh, 
năng suất cao. 
 - Mật độ cây trồng quá dày sẽ dẫn đến tình trạng thiếu nước, ánh sáng, các 
nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu nên quá trình quang hợp của các cây bị hạn 
chế. Do đó, cây trồng với mật độ quá dày thường còi cọc, năng suất thấp. Ngược lại, 
cây trồng quá thưa sẽ dẫn đến tình trạng lãng phí các nguồn sống được cung cấp 
khiến hiệu quả kinh tế thu được không cao. Vì vậy nên trồng cây với mật độ thích 
hợp để cây sinh trưởng và phát triển tốt nhất, đem lại hiệu quả kinh tế cao. 
 3. Ở những khu công nghiệp hay nơi có nhiều nhà máy, nồng độ khí carbon 
dioxide thường tăng cao. Nếu nồng độ khí carbon dioxide tăng quá cao, hiệu quả 
quang hợp của cây trồng tại đó thường giảm đi hoặc cây có thể chết vì ngộ độc CO2. 
 4. Vào những ngày nắng nóng hoặc trời rét đậm, người làm vườn thường che 
nắng hoặc chống rét (ủ ấm gốc) cho cây. Việc làm đó nhằm mục đích giữ cho nhiệt 
độ xung quanh cây trồng không quá nóng hoặc cây quá lạnh, quá trình quang hợp sẽ 
chậm hoặc có thể ngừng lại hẳn. Điều đó thuận lợi cho quang hợp, tạo nhiều chất 
hữu cơ cho cây sinh trưởng tốt, năng suất cao. 
 d) Tổ chức thực hiện: 
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung 
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập I/ Một số yếu tố ảnh 
 - GV giao nhiệm vụ học tập cặp đôi, nghiên cứu hưởng đến quang hợp. 
thông tin trong SGK trang 104,105, 106, quan sát 
hình ảnh trên máy chiếu trả lời câu hỏi H1, H2, H3 
 - Thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập. - Các yếu tố đã ảnh hưởng 
*Thực hiện nhiệm vụ học tập đến quang hợp là: ánh 
 HS thảo luận cặp đôi, thống nhất đáp và trả lời câu sáng, nhiệt độ, hàm lượng 
hỏi. khí carbon dioxide, nước. 
 HS thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập 
 - Các loài cây khác nhau 
*Báo cáo kết quả và thảo luận 
 đòi hỏi các yếu tố đó khác 
 GV gọi ngẫu nhiên một HS đại diện cho một nhóm 
 nhau. 
trình bày, các nhóm khác bổ sung. 
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ 
- Giáo viên nhận xét, đánh giá. 
- GV nhận xét và chốt nội dung. 
 Hướng dẫn về nhà: Học mục I, đọc trước mục II. 
 TIẾT 81 
 Hoạt động 2.2: Vận dụng những hiểu biết về quang hợp trong việc 
trồng và bảo vệ cây xanh. 
 a) Mục tiêu: Vận dụng được những hiểu biết về quang hợp để giải thích 
 được ý nghĩa thực tiễn của việc trồng và bảo vệ cây xanh. 
 b) Nội dung: 
 - Học sinh làm việc theo nhóm nghiên cứu thông tin trong SGK trang 106, 
quan sát hình ảnh trên máy chiếu, trả lời các câu hỏi: 
 H4. Quang hợp ở cây xanh có ý nghĩa gì? 
 H5. Hãy trình bày các biện pháp bảo vệ cây xanh tại nhà, trong trường học 
của em hoặc nơi em sinh sống? 
 H6. Tại sao ở các thành phố hoặc nơi đông dân cư sinh sống lại cần trồng 
nhiều cây xanh? 
 c) Sản phẩm: 
 - HS qua hoạt động nhóm trả lời các câu hỏi H4,H5,H6: 
 H4. Quá trình quang hợp tạo ra sản phẩm là khí oxygen và các chất hữu cơ 
cần cho sự sống của tất cả các sinh vật. Ngoài ra còn cân bằng, điều hòa không khí, 
 H5. Biện pháp bảo vệ cây xanh như: 
 - Trồng cây đúng mật độ. 
 - Thường xuyên tưới nước, bón phân, nhổ sạch cỏ dại cho cây 
 - Tuyên truyền cho học sinh, mọi người ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ cây 
 xanh, không bẻ cây, giẫm lên cây, hoa. 
 - Không vứt rác bừa bãi xung quang bồn cây, 
 H6. Việc trồng cây xanh ở các thành phố hoặc nơi đông dân cư sinh sống đem 
lại nhiều lợi ích: 
 - Điều hòa lượng khí CO2 và O2 trong không khí. 
 - Góp phần làm sạch không khí: Tán cây giúp cản bụi bẩn, có thể có khả năng 
hấp thụ một số khí độc. 
 - Góp phần ổn định nhiệt độ môi trường: Cây có quá trình thoát hơi nước giúp 
điều hòa nhiệt độ không khí. 
 - Góp phần giảm ô nhiễm tiếng ồn. 
 - Giúp tạo cảnh quan giúp con người thư giãn, 
 d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung 
 *Chuyển giao nhiệm vụ học tập II/ Vận dụng những hiểu biết về 
 - GV giao nhiệm vụ thảo luận nhóm, nghiên quang hợp trong việc trồng và 
 cứu thông tin trong SGK trang 106, quan sát bảo vệ cây xanh. 
 hình ảnh trên máy chiếu trả lời câu hỏi H4, 
 H5, H6. *Thực hiện nhiệm vụ học tập - Quá trình quang hợp tạo ra sản 
 phẩm là khí oxygen và các chất hữu 
 HS thảo luận nhóm, thống nhất đáp và trả cơ cần cho sự sống của tất cả các 
 lời câu hỏi. sinh vật kể cả con người. 
 *Báo cáo kết quả và thảo luận 
 GV gọi ngẫu nhiên một vài HS đại diện cho - Con người có thể vận dụng những 
 các nhóm lần lượt trình bày, các nhóm khác hiểu biết về quang hợp trong việc 
 bổ sung. trồng và bảo vệ cây xanh nhằm giúp 
 cây sinh trưởng nhanh, phát triển tốt, 
 *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ nâng cao năng suất cây trồng, góp 
 - Giáo viên nhận xét, đánh giá. phần nâng cao chất lượng cuộc sống 
 và bảo vệ môi trường. 
 - GV nhận xét và chốt nội dung. 
 3. Hoạt động 3: Luyện tập 
 a) Mục tiêu: Củng cố, hệ thống được một số kiến thức đã học. 
 b) Nội dung: 
 - HS thực hiện cá nhân trả lời các câu hỏi và bài tập: 
 H7. Các yếu tố chủ yếu ngoài môi trường ảnh hưởng đến quang hợp là 
 A. Nước, hàm lượng khí carbon dioxide, hàm lượng khí oxygen. 
 B. Nước, hàm lượng khí carbon dioxide, ánh sáng, nhiệt độ. 
 C. Nước, hàm lượng khí oxygen, ánh sáng. 
 D. Nước, hàm lượng khí oxygen, nhiệt độ. 
 H8. Các khẳng định sau đây đúng hay sai? 
TT Khẳng định Đúng/Sai 
1 Cây ưa sáng có nhu cầu ánh sáng thấp 
2 Cường độ quang hợp tỉ lệ thuận với cường độ ánh sáng 
 Khi tế bào khí khổng mất nước thì khí khổng mở để CO2 
3 khuếch tán vào trong lá 
 Đa số thực vật bậc cao ở vùng nhiệt đới, khi nhiệt độ thấp 
4 (dưới 10 °C) sẽ làm giảm hoặc ngừng quá trình quang hợp 
5 Không có quang hợp thì không có sự sống trên Trái Đất 
 c) Sản phẩm: 
 - Câu trả lời của HS. 
 d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung 
 *Chuyển giao nhiệm vụ học tập 
 GV yêu cầu HS thực hiện cá nhân trả lời các câu 
 hỏi và bài tập số 1,2. 
 *Thực hiện nhiệm vụ học tập 
 HS thực hiện theo yêu cầu của giáo viên, đọc và 
 trả lời. 
 *Báo cáo kết quả và thảo luận 
 GV gọi ngẫu nhiên các HS lần lượt trình bày ý kiến 
 cá nhân, lớp nhận xét, bổ sung. 
 *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ 
 GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án đúng. 
 H7.B 
 H8. 1.Sai; 2. Sai; 3. Sai; 4. Đúng; 5. Đúng. 
 4. Hoạt động 4: Vận dụng 
 a) Mục tiêu: 
 - Phát triển năng lực tự học và năng lực vận dụng kiến thức vào đời sống. 
 b) Nội dung: HS vận dụng kiến thức để trả lời các câu hỏi và bài tập trong 
thực tế: 
 H9. Tại sao lúa và một số cây trồng khác bị thiếu nước vào giai đoạn ra hoa, 
trổ bông thì khi thu hoạch hạt thường bị lép, quả nhỏ, năng suất thấp? Từ đó em rút 
ra được kinh nghiệm gì? 
 H10. Ông bà của Hoa có một mảnh vườn, ông bà đang trồng các cây ăn quả 
như vải, nhãn, dừa. Hoa và mẹ muốn trồng thêm các loại cây rau, cây gia vị phù hợp 
mùa vụ như mướp, bầu, bí ngô, mồng tơi, lá lớp, để cung cấp cho các bữa ăn hàng 
ngày. Ông bà khuyên Hoa và mẹ không nên trồng vì sợ cây bị thiếu ánh sáng, không 
phát triển được. Theo em ông bà của Hoa nói vậy có đúng không? Em hãy giúp bạn 
Hoa lựa chọn những loại cây có thể trồng trong vườn mà vẫn phát triển tốt. 
 c) Sản phẩm: 
 - Các câu trả lời của HS. 
 d) Tổ chức thực hiện: 
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung 
 *Chuyển giao nhiệm vụ học tập H9. Trong suốt quá trình sinh trưởng 
 cây trồng đều cần nước, đặc biệt cho 
 quá trình quang hợp tổng hợp chất Yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời các hữu cơ. Nếu cây thiếu nước quá trình 
 câu hỏi và bài tập trong thực tế H9, H1. quang hợp giảm, chất hữu cơ tạo ra 
 thấp. Hơn nữa giai đoạn ra hoa cần 
 huy động chất hữu cơ đó để tạo ra 
 *Thực hiện nhiệm vụ học tập quả, hạt, Vì vậy thiếu nước hạt sẽ 
 HS: Cá nhân đọc và tìm câu trả lời. lép, quả bé, năng suất thấp. 
 *Báo cáo kết quả và thảo luận Từ đó ta cần cung cấp đủ nước cho 
 cây, đặc biệt lúc cây ra hoa, tạo quả. 
 Cá nhân đưa ra các câu trả lời, HS khác 
 nhận xét, bổ sung H.10. 
 *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - Ông bà của Hoa nói không đúng vì 
 mỗi loài cây có nhu cầu ánh sáng 
 GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án đúng. 
 khác nhau, các cây ưa sáng trồng ở 
 nơi quang đãng ánh sáng mạnh; cây 
 ưa bóng trồng ở tầng dưới ánh sáng 
 yếu hơn. 
 - Các loại cây phù hợp trồng dưới tán 
 cây: lá lốt, mồng tơi, tía tô, diếp cá, 
PHIẾU HỌC TẬP 
Bài 23: 
Họ và tên: 
Lớp: . Nhóm: 
1. Đọc thông tin trong mục I, thảo luận nhóm và hoàn thành theo mẫu Bảng 23.1. 
Bảng 23.1 
 Yếu tố Ảnh hưởng đến quang hợp 
 Ánh sáng ? 
 Nước ? 
 Khí carbon dioxide ? 
 Nhiệt độ ? 
2. Giải thích vì sao nên trồng cây đúng thời vụ và đảm bảo mật độ phù hợp? 
3. Ở những khu công nghiệp hay nơi có nhiều nhà máy, nồng độ khí carbon dioxide 
thường tăng cao. Quang hợp của cây trồng tại đó bị ảnh hưởng như thế nào? 
4. Vào những ngày nắng nóng hoặc trời rét đậm, người làm vườn thường che nắng 
hoặc chống rét (ủ ấm gốc) cho cây. Em hãy giải thích ý nghĩa của việc làm đó?